Decenijama su paleontolozi pokušavali da odgovore na naizgled jednostavno pitanje: gde se kornjače nalaze na evolutivnom stablu reptila? Njihova neobična građa, posebno oklop i oblik lobanje, dugo su otežavali pronalaženje odgovora.
Nova studija, zasnovana na analizi fosila starih oko 210 miliona godina, sada donosi mnogo jasniju sliku. Istraživači su zaključili da su kornjače mnogo bliže srodnicima krokodila i ptica nego gušterima i zmijama.
To znači da pripadaju grupi poznatoj kao arhosauri, u koju se ubrajaju krokodili, dinosaurusi i ptice.
Zašto su kornjače bile evolutivna zagonetka?
Kornjače imaju jednu od najneobičnijih građa među reptilima. Njihov oklop nastao je modifikacijom rebara i pršljenova, dok se njihova lobanja razlikuje od većine drugih savremenih reptila.
Kod brojnih reptila postoje otvori na zadnjem delu lobanje kroz koje prolaze mišići, dok ih kornjače nemaju. Zbog toga su naučnici dugo pretpostavljali da potiču od veoma primitivne grupe reptila.
Fosili su dodatno komplikovali priču. Neki od najstarijih poznatih predaka kornjača nisu izgledali kao rani arhosauri, zbog čega se njihovo mesto na evolutivnom stablu godinama nije moglo pouzdano utvrditi.
Situacija se promenila tokom 1990-ih, kada su genetička istraživanja počela da ukazuju na vezu između kornjača i arhosaura. Međutim, fosilni dokazi dugo nisu mogli da potvrde taj zaključak.
Fosili konačno potvrdili genetske tragove
Istraživači su zato ponovo analizirali veliki broj fosila ranih kornjača i drugih drevnih reptila. Koristili su i sinhrotron rendgensko snimanje, koje omogućava da se detaljno prouče unutrašnji delovi lobanje, uključujući moždani deo lobanje i unutrašnje uho.
Ove strukture su posebno korisne u proučavanju evolucije jer se veoma sporo menjaju kroz vreme.
Analiza fosila vrste Proganochelys, stare oko 210 miliona godina, pokazala je da njena lobanja ima važne sličnosti sa lobanjama arhosaura.
Istraživači su isti obrazac pronašli i kod drugih ranih kornjača. Rezultati su u različitim analizama uporno pokazivali isto: kornjače su bliski srodnici arhosaura.
Istovremeno, pokazalo se da Eunotosaurus, reptil star oko 260 miliona godina za kojeg se ranije smatralo da bi mogao biti predak kornjača, verovatno nije deo njihove evolutivne linije.
Kada su se pojavile prve kornjače?
Nova analiza sugeriše da su se preci kornjača odvojili od linije koja vodi ka krokodilima i dinosaurima oko ili nešto pre perioda velikih evolutivnih promena nakon permskog masovnog izumiranja, koje se dogodilo pre oko 252 miliona godina.
To je bio jedan od najdramatičnijih događaja u istoriji života na Zemlji. Nestao je veliki broj vrsta, a preživeli organizmi počeli su da zauzimaju nove ekološke niše.
Upravo tada počinje i velika evolutivna diversifikacija brojnih grupa reptila.
Naučnici se nadaju da će buduća otkrića fosila pomoći da se pronađu još stariji preci kornjača – životinje koje možda nisu izgledale kao današnje kornjače, ali su imale karakteristične unutrašnje strukture lobanje.
Isti preci, potpuno drugačiji oblici
Otkriće ne menja samo način na koji razumemo kornjače, već pokazuje i koliko različito evolucija može da oblikuje životinje koje potiču od zajedničkog pretka.
Krokodili, ptice i kornjače danas izgledaju potpuno različito, ali njihova evolutivna istorija povezuje ih mnogo više nego što se dugo mislilo.
I upravo zbog toga kornjače predstavljaju dobar primer koliko još ne znamo o istoriji života na Zemlji – čak i kada je reč o životinjama koje poznajemo hiljadama godina.
Foto: Unsplash/Aaron Doucett
