Amazon svakog dana u atmosferu oslobađa ogromne količine vode koje vetrovi prenose ka drugim delovima Južne Amerike. Ovi veliki tokovi vlage poznati su kao „leteće reke“, a imaju ključnu ulogu u snabdevanju šuma, gradova i poljoprivrednih područja vodom.
Da bi ovaj prirodni sistem mogao da funkcioniše, međutim, amazonska prašuma mora ostati očuvana.
Kako funkcionišu „leteće reke“?
Proces počinje u samoj šumi. Biljke kroz fotosintezu koriste sunčevu energiju, a zatim kroz proces evapotranspiracije oslobađaju velike količine vodene pare u atmosferu.
Ta vlaga se meša sa vodenom parom koja dolazi iz Atlantskog okeana, a vetrovi je potom prenose duboko u kontinent. Tako nastaju padavine ne samo iznad Amazona, već i u basenu Orinoka, Andima i drugim udaljenim područjima Južne Amerike.
Prema podacima koje navodi Svetski ekonomski forum, oko 400 milijardi stabala Amazona svakog dana oslobađa približno 20 milijardi tona vode u atmosferu. Ova vlaga kasnije postaje kiša koja je važna za snabdevanje vodom, poljoprivredu i stabilnost klime širom kontinenta.
Procene ukazuju da oko 670 miliona ljudi u Latinskoj Americi direktno ili indirektno zavisi od vodnog ciklusa koji održavaju ovi atmosferski tokovi vlage.
Zbog toga Amazon nije važan samo za područje na kojem se nalazi. Njegova uloga proteže se daleko izvan granica prašume.
Šta ako se sistem poremeti?
Krčenje šuma već menja način na koji Amazon učestvuje u regionalnom vodnom ciklusu. Sa smanjenjem broja stabala smanjuje se i količina vode koju šuma vraća u atmosferu, što može uticati na obrasce padavina i produžiti sušne periode.
Naučnici upozoravaju da bi nastavak uništavanja šume mogao da dovede do procesa poznatog kao „savanizacija“ Amazona – prelaska dela prašume u suvlji ekosistem nalik savani.
Posledice ne bi bile ograničene na prirodu. Promene u količini i rasporedu padavina mogle bi da pogode poljoprivredu, proizvodnju električne energije iz hidroelektrana, snabdevanje stanovništva vodom, transport i lance snabdevanja.
Drugim rečima, očuvanje Amazona nije samo pitanje zaštite jedne od najvažnijih svetskih prašuma. Reč je i o očuvanju prirodnog sistema od kojeg zavise ljudi i privreda velikog dela kontinenta.
Amazon kao „prirodna infrastruktura“
Organizacije koje rade na zaštiti Amazona sve više zagovaraju upravo ovakav način razmišljanja, da se prašuma posmatra kao prirodna infrastruktura, odnosno sistem koji pruža ključne usluge bez kojih društvo teško može da funkcioniše.
U tome važnu ulogu imaju i starosedelačke zajednice, koje vekovima raspolažu znanjem o upravljanju šumom i njenim ekosistemima. Fondacija Gaia Amazonas sarađuje sa domorodačkim zajednicama i institucijama na jačanju njihovog učešća u donošenju odluka o zaštiti i upravljanju teritorijama.
Ideja je da očuvanje „letećih reka“ ne znači samo zaštitu drveća. Potrebno je sačuvati ceo ekosistem i veze između prirode, lokalnih zajednica, ekonomije i društva.
Voda, šume i vazduh nisu samo resursi koje koristimo. Oni su sistemi koji omogućavaju život.
Foto: Unsplash/Ivars Utināns
