Šume su mnogo više od zelenih površina na mapi sveta – one regulišu klimu, čuvaju biodiverzitet, štite zemljište i predstavljaju izvor hrane i prihoda za milijarde ljudi. Ipak, uprkos njihovoj ključnoj ulozi, krčenje šuma se nastavlja alarmantnom brzinom.
Deforestacija, odnosno trajno uklanjanje šumskih površina radi prenamene zemljišta, danas je jedan od najvećih ekoloških izazova. Najčešći uzroci su poljoprivreda, stočarstvo, rudarstvo, izgradnja infrastrukture i širenje naselja. Najveći gubici šuma beleže se u Latinskoj Americi, jugoistočnoj Aziji i Africi, gde se ogromne površine šuma pretvaraju u poljoprivredno zemljište.
Govedina, soja i palmino ulje među glavnim krivcima
Sve veća globalna potražnja za hranom dovodi do sve većeg pritiska na šumske ekosisteme. Velike površine šuma se uništavaju kako bi se stvorio prostor za uzgoj stoke ili useva poput soje, koja se često koristi kao stočna hrana.
Jedan od najpoznatijih primera je proizvodnja palminog ulja u Maleziji i Indoneziji. Ova sirovina nalazi se u brojnim svakodnevnim proizvodima – od šampona i kozmetike do industrijske hrane – ali njena proizvodnja često dolazi po cenu uništavanja tropskih šuma.
U Južnoj Americi najveći pritisak trpi Amazonska prašuma. U poslednjih 50 godina uništeno je oko 17 odsto njenog područja, a krčenje šuma nastavlja da raste.
Kada nestanu šume, nestaju i životinjske vrste
Šume su dom za oko 80 odsto kopnenih biljnih i životinjskih vrsta na Zemlji. Kada se drveće ukloni, životinje gube staništa, a čitavi ekosistemi bivaju narušeni.
Među vrstama koje su ugrožene zbog nestanka šuma nalaze se orangutani, sumatranski tigrovi i brojne vrste ptica.
Ali posledice se ne zaustavljaju na prirodi. Više od pet milijardi ljudi širom sveta zavisi od šumskih proizvoda koji nisu drvo – poput meda, lekovitih biljaka i divljih plodova – kao izvora hrane i prihoda.
Kako krčenje šuma ubrzava klimatske promene
Drveće apsorbuje ugljen-dioksid iz atmosfere i skladišti ugljenik, zbog čega šume predstavljaju jedan od najvažnijih prirodnih saveznika u borbi protiv klimatskih promena.
Kada se šume seku, u atmosferu se oslobađa skladišteni ugljenik, dok istovremeno nestaje prirodni sistem koji je mogao da apsorbuje nove emisije.
Prema podacima Svetskog instituta za resurse (WRI), kada bi tropska deforestacija bila država, bila bi treći najveći emiter gasova sa efektom staklene bašte na svetu, odmah iza Kine i Sjedinjenih Američkih Država.
Manje šuma znači manje kiše i više ekstremnih vremenskih uslova
Posledice se osećaju i daleko od mesta gde se drveće seče. Amazonska prašuma, na primer, igra važnu ulogu u kruženju vode i snabdevanju vodom velikih delova Južne Amerike.
Istraživanja pokazuju da je krčenje šuma odgovorno za veliki deo smanjenja padavina i porasta temperatura u brazilskom delu Amazona tokom poslednjih decenija.
Postoji li rešenje?
Iako su brojke zabrinjavajuće, širom sveta postoje inicijative koje pokazuju da oporavak prirode nije nemoguć.
Stanovnici ostrva Kokota u Tanzaniji zasadili su više od dva miliona stabala tokom jedne decenije kako bi obnovili uništene ekosisteme. U Južnoj Americi stotine organizacija rade na obnovi Atlantske šume koja se prostire kroz Brazil, Paragvaj i Argentinu.
Sve više kompanija i poljoprivrednika takođe traži načine da proizvode hranu bez daljeg uništavanja šuma, dok potrošači mogu doprineti izborom proizvoda sa sertifikatima održive proizvodnje.
Šume nisu samo prirodno bogatstvo – one su uslov za život
Krčenje šuma nije problem koji pogađa samo udaljene tropske predele. Ono utiče na klimu, dostupnost vode, opstanak životinjskih vrsta, proizvodnju hrane i zdravlje ljudi širom planete.
Način na koji danas tretiramo šume određuje kakav će svet imati buduće generacije.
Foto: Unsplash/Sebastian Unrau/Marita Kavelashvili
