Ljubitelje astronomije, ali i sve one koji vole da podignu pogled ka nebu, danas očekuje neobičan astronomski spektakl. Danas, 12. avgusta, dogodiće se dva velika nebeska događaja – potpuno pomračenje Sunca vidljivo iz pojedinih delova sveta i maksimum meteorskog roja Perseida.
Dok će se potpuno pomračenje Sunca moći pratiti duž uskog pojasa koji prolazi preko severne Rusije, Grenlanda, Islanda, Atlantskog okeana, Španije i malog dela Portugala, u Srbiji će pomračenje biti delimično. NASA navodi da će u pojedinim delovima Evrope Sunce zaći dok još bude delimično zaklonjeno, što će stvoriti svojevrsni „pomračeni zalazak“.
Kada počinje pomračenje u Srbiji?
Prema Astronomskom društvu „Ruđer Bošković“, delimično pomračenje u Srbiji počinje u 19.26 časova, neposredno pred zalazak Sunca.
U Beogradu će Sunce zaći u 19.49, što znači da će pomračenje iznad horizonta biti vidljivo oko 23 minuta. U Novom Sadu pomračenje će biti vidljivo oko 27 minuta, dok će u Nišu trajati svega oko 13 minuta, do zalaska Sunca.
Zbog toga će za posmatranje biti posebno važan otvoren pogled ka zapadu, bez visokih zgrada, drveća ili drugih prepreka na horizontu.
Pomračenje će biti moguće pratiti i sa Kalemegdana, gde je Astronomsko društvo „Ruđer Bošković“ najavilo posmatranje iz Narodne opservatorije uz korišćenje odgovarajućeg solarnog filtera.
Sunce se tokom delimičnog pomračenja ne sme posmatrati direktno bez odgovarajuće zaštite. Obične sunčane naočare nisu dovoljne, a opasno je gledati Sunce kroz dvogled, teleskop ili drugi optički instrument bez odgovarajućeg solarnog filtera.
NASA navodi da se bez zaštite Sunce može direktno gledati samo tokom kratke faze totaliteta, kada je njegov svetli disk u potpunosti prekriven Mesecom. To se, međutim, ne odnosi na delimično pomračenje kakvo će se videti iz Srbije.
A onda počinje pravi noćni spektakl
Kada Sunce zađe, pažnja se seli na drugi veliki događaj – Perseide, jedan od najpoznatijih meteorskih rojeva.
Njihov maksimum očekuje se tokom noći između 12. i 13. avgusta, a ovogodišnji uslovi su posebno povoljni. Razlog je mlad Mesec koji se događa praktično istog dana, pa njegova svetlost neće „isprati“ slabije meteore sa neba. NASA zbog toga 2026. godinu izdvaja kao posebno dobru za posmatranje Perseida.
U idealnim uslovima, daleko od gradskog svetlosnog zagađenja, moguće je videti do oko 100 meteora na sat. Naravno, to je teorijska stopa za optimalne uslove i ne znači da će svaki posmatrač zaista videti toliko meteora.
Perseidi nastaju kada Zemlja prolazi kroz trag čestica koji je iza sebe ostavila kometa 109P/Swift-Tuttle. Sitne čestice ulaze u Zemljinu atmosferu velikom brzinom i tada nastaju svetleći tragovi koje vidimo kao „zvezde padalice“.
Kada i gde ih posmatrati?
Za razliku od pomračenja, za Perseide nije potrebna nikakva posebna oprema. Najbolje ih je posmatrati golim okom, jer se meteori mogu pojaviti na različitim delovima neba, pa teleskop ili dvogled zapravo sužavaju vidno polje.
Najbolji uslovi su izvan gradova, gde je svetlosno zagađenje manje. Idealno je pronaći tamnu lokaciju sa što širim pogledom ka nebu, udaljiti se od ulične rasvete i dati očima najmanje 20–30 minuta da se prilagode mraku. Najviše meteora obično se može očekivati u drugom delu noći, odnosno pred jutro.
Za posmatrače u Srbiji to znači da će 12. avgust početi pomračenim zalaskom Sunca, a završiti se pod tamnim nebom idealnim za Perseide.
Dva različita nebeska fenomena, u razmaku od samo nekoliko sati, čine ovu noć jednom od zanimljivijih za ljubitelje astronomije ove godine.
Za posmatranje pomračenja u Srbiji najbolje je izabrati lokaciju sa što otvorenijim pogledom ka zapadnom horizontu. U Beogradu će organizovano posmatranje biti moguće na Kalemegdanu, u Narodnoj opservatoriji, gde će Astronomsko društvo „Ruđer Bošković“ koristiti poseban solarni filter.
Ukoliko želite da pomračenje pratite samostalno, mogu biti dobar izbor Avala, Gardoš, otvoreni delovi Novog Beograda, kao i druga uzvišenja i vidikovci sa kojih nema prepreka poput visokih zgrada ili drveća u pravcu zalaska Sunca. Van Beograda, prednost imaju otvorene lokacije na kojima je zapadni horizont jasno vidljiv.
Važno je imati u vidu da za samo pomračenje nije presudno da budete na „najboljoj“ lokaciji, već da imate nesmetan pogled ka zapadu i mogućnost bezbednog posmatranja uz odgovarajuću zaštitu za oči.
Foto: Magnific/starline
