U naučnom časopisu Nature, 16. maja 1985. godine, trojica naučnika iz organizacije British Antarctic Survey objavila su da su iznad Južnog pola otkrili neuobičajeno nizak nivo ozona. Njihovo otkriće, danas poznato kao „ozonska rupa“, postalo je opipljiv primer sposobnosti čovečanstva da naruši Zemljinu atmosferu, ali i jedna od najpoznatijih uspešnih priča u istoriji klimatskog aktivizma.
Ozonski omotač je deo Zemljine stratosfere koji sadrži visoke koncentracije triozona i efikasno sprečava veliki deo štetnog ultraljubičastog zračenja Sunca da dopre do površine planete. Još od sedamdesetih godina prošlog veka naučnici su upozoravali na potrebu regulacije hlorofluorougljenika (CFC), hemikalija koje su se nalazile u svakodnevnim proizvodima poput klima-uređaja i aerosol sprejeva, zbog njihovog negativnog uticaja na ovaj sloj atmosfere.
Environmental Protection Agency zabranila je proizvodnju CFC jedinjenja 1978. godine. Ipak, upravo je rad objavljen u časopisu Nature, čiji su autori bili Joe Farman, Brian Gardiner i Jonathan Shanklin, prvi konkretno ukazao na godišnje smanjenje ozonskog omotača iznad Antarktika.
Međunarodna zajednica reagovala je neobično brzo, verovatno zato što je iznenadna pojava „rupe“ u atmosferi predstavljala upečatljivu i lako razumljivu priču. Već dve godine kasnije, kao direktan odgovor na članak u Nature i dodatna istraživanja koja su potvrdila nalaze, 46 država potpisalo je Montreal Protocol, obavezujući se da postepeno ukinu supstance za koje je poznato da izazivaju oštećenje ozonskog omotača.
Sporazum su kasnije ratifikovale sve 197 članice United Nations, a naučnici danas procenjuju da bi ozonski omotač mogao da se vrati na nivo pre 1980. godine do kraja 21. veka. Zbog brzine reakcije i gotovo jednoglasnog prihvatanja sporazuma širom sveta, bivši generalni sekretar UN Kofi Annan nazvao je Montrealski protokol „možda najuspešnijim međunarodnim sporazumom do danas“.
Foto: Magnific/hiv_360
