Zubi ljudi sahranjenih pre više od 200 godina mogli bi da pomognu naučnicima da razumeju kako su klimatske prilike uticale na zdravlje dece tokom industrijske revolucije. Novo istraživanje pokazuje da prirodni klimatski poremećaji, poput vulkanskih erupcija i smanjene Sunčeve aktivnosti, možda imaju značajniju ulogu u pojavi bolesti nego što se ranije pretpostavljalo.
Tokom industrijske revolucije, približno između 1760. i 1840. godine, Velika Britanija se iz poljoprivredne zemlje transformisala u industrijsku silu. Razvoj fabrika, rudarstva i železnice doveo je do intenzivnijeg sagorevanja uglja, zbog čega su gradovi bili prekriveni gustim smogom.
Zagađenje vazduha, teški uslovi rada, prenatrpani stambeni prostori i manje vremena provedenog na otvorenom ograničavali su izloženost ljudi sunčevoj svetlosti. To je posebno bilo važno za decu, jer koža pod uticajem UVB zračenja proizvodi vitamin D, neophodan za pravilan razvoj i čvrstinu kostiju.
Nedostatak ovog vitamina može da izazove rahitis, bolest kod koje se kosti u razvoju ne mineralizuju pravilno. Rahitis je u to vreme bio čest među decom, a njegovo širenje istraživači su uglavnom povezivali sa urbanizacijom, geografskom širinom i socioekonomskim uslovima. Međutim, novo istraživanje ukazuje na još jedan mogući faktor: klimatske prilike tokom takozvanog Malog ledenog doba.
Zubi kao tragovi nekadašnjih klimatskih prilika
Malo ledeno doba bio je period zahlađenja koji je trajao približno od 13. do 19. veka. Njegovi uzroci uglavnom se povezuju sa smanjenom Sunčevom aktivnošću i čestim vulkanskim erupcijama. Velike erupcije oslobađaju aerosole koji mogu da dospeju u atmosferu i smanje količinu Sunčeve svetlosti koja stiže do Zemljine površine.
Istraživači su ponovo analizirali zube pronađene na starom groblju Kouch Lejn (Coach Lane), na severoistoku Engleske, kako bi utvrdili da li su klimatske oscilacije mogle da doprinesu nedostatku vitamina D kod dece u 18. i 19. veku.
Analizirano je 30 zuba koji su pripadali 21 neidentifikovanoj osobi sahranjenoj na ovom groblju između 1711. i 1829. godine. U tom periodu, ovo područje počelo je da se transformiše iz ribarskog naselja u industrijsku luku.
Naučnici su proučavali poremećaje u mineralizaciji dentina, unutrašnjeg sloja zuba. Kada se ovaj proces ne odvija pravilno, zubno tkivo ne postaje potpuno tvrdo i kalcifikovano.
Takvi nedostaci mogu imati različite uzroke i sami po sebi ne predstavljaju dokaz nedostatka vitamina D. Ipak, ukoliko se pojavljuju u približno godišnjim razmacima, između kojih postoje periodi normalnog razvoja dentina, mogu da ukažu na sezonske nedostatke ovog vitamina.
Pošto zubi rastu prema određenom biološkom rasporedu, istraživači su mogli da utvrde u kom uzrastu su se javljali poremećaji u njihovom razvoju. Kod pojedinih osoba tragovi su zabeleženi od ranog detinjstva pa sve do početka odraslog doba.
Ranija istraživanja skeletnih ostataka sa istog lokaliteta pokazala su da je rahitis bio prisutan kod 44 odsto ispitanih mladih osoba.
„Većina ljudi sahranjenih na groblju Kouch Lejn živela je u periodima koje su obeležavale razlike u dostupnosti UV zračenja. To bi moglo da objasni visoku učestalost rahitisa i oštećenja dentina, kao i da ukaže na ozbiljan problem nedostatka vitamina D“, izjavila je dr Elen Kendal, arheološkinja sa Univerziteta u Daramu i glavna autorka istraživanja.
Vulkanske erupcije i hladna leta mogli su dodatno da pogoršaju problem
Istraživači su analizirali i matične knjige groblja, u kojima su bili zabeleženi uzrasti i godine smrti 109 članova zajednice. Pošto nije bilo moguće povezati pojedinačne grobove sa konkretnim osobama, jer nisu bili obeleženi, naučnici su posmatrali podatke o zajednici u celini.
Od 109 osoba za koje su bili poznati podaci o godini rođenja, njih 91 rođeno je tokom velikih vulkanskih erupcija ili u periodu od deset godina nakon njih. Čak 41 osoba rođena je u periodima kada su se istovremeno javljali smanjena Sunčeva aktivnost i pojačana vulkanska aktivnost.
Istraživanje nije pokušalo da precizno izmeri koliko su ovi klimatski događaji smanjili količinu UV zračenja koja je stizala do severoistoka Engleske. Ipak, dr Kendal smatra da je klima verovatno bila važan faktor koji je doprinosio nedostatku vitamina D, naročito zbog nižih temperatura koje su uticale na svakodnevne navike ljudi.
Naučnici pretpostavljaju da su se dva procesa međusobno pojačavala. Vulkanski aerosoli i smanjena Sunčeva aktivnost mogli su da ograniče količinu UV zračenja, dok su hladna i kišovita leta podsticala decu da više vremena provode u zatvorenom prostoru i nose odeću koja je pokrivala veći deo kože.
Istraživači, međutim, naglašavaju da klimatski uslovi nisu bili jedini, niti nužno glavni uzrok nedostatka vitamina D. Na zdravlje su uticali i ishrana, društveni položaj, zanimanje, geografska širina i zagađenje.
Nalazi ukazuju na to da su klimatski faktori u ranijim objašnjenjima često bili u senci industrijalizacije i urbanizacije, iako su mogli da imaju važnu ulogu u oblikovanju zdravstvenih problema stanovništva.
„Često razmišljamo o klimatskoj nestabilnosti kao o savremenom izazovu, ali ona zapravo nije ništa novo kada je reč o problemima sa kojima se čovečanstvo suočavalo“, ističe dr Kendal.
Ona dodaje da razumevanje načina na koji su se ljudi u prošlosti prilagođavali pandemijama, ekonomskim krizama i klimatskim promenama može da pomogne u suočavanju sa sličnim izazovima u budućnosti.
Foto: Magnific/ISVO
