Uragani spadaju među najmoćnije oluje na Zemlji. Kombinacija snažnih vetrova i obilnih padavina može da izazove ogromnu štetu, ali najveću opasnost često ne predstavljaju sami vetrovi, već poplave i olujni talasi koji nastaju kada se oluja približi kopnu.
Za nastanak uragana potrebni su pre svega topla okeanska voda i topao, vlažan vazduh. Oluja energiju dobija upravo iz toplog mora, zbog čega se tropski cikloni najčešće razvijaju u određenim delovima sveta gde postoje odgovarajući klimatski uslovi.
Ista vrsta oluje ima različite nazive u zavisnosti od toga gde nastaje. Na Atlantiku i u severnom i istočnom Pacifiku nazivaju se uragani, u južnom Pacifiku i Indijskom okeanu cikloni, dok se u severozapadnom Pacifiku koriste naziv tajfuni.
Kako nastaje uragan?
Sve počinje kao tropski poremećaj iznad toplih okeanskih voda. Kada je temperatura površine mora dovoljno visoka, topla voda zagreva vazduh iznad nje, koji postaje vlažan i počinje da se podiže.
Kako se vlažan vazduh podiže, vodena para se kondenzuje i oslobađa toplotu. Ta energija dodatno pokreće uzlazna strujanja vazduha i omogućava oluji da nastavi da jača.
Sistem tada može da preraste u tropsku depresiju, zatim u tropsku oluju, a kada stalni vetrovi dostignu najmanje 119 kilometara na sat, oluja se klasifikuje kao uragan.
U centru uragana nalazi se takozvano oko oluje, područje relativno mirnog vazduha niskog pritiska. Oko njega se nalazi zid oka, gde su koncentrisani najjači vetrovi i najobilnije padavine.
Uragan je zapravo ogromna toplotna mašina: energiju dobija iz toplog i vlažnog vazduha iznad okeana, a zatim je oslobađa kroz procese kondenzacije u snažnim grmljavinskim oblacima.
Zašto su uragani toliko opasni?
Kada uragan stigne do kopna, može da izazove štetu na više načina.
Jedna od najvećih opasnosti je olujni talas – velika količina morske vode koju snažni vetrovi potiskuju prema obali. Voda može da prodre duboko u kopno i izazove katastrofalne poplave.
Tu su i:
- tornada koja se mogu razviti u okviru uragana.
- ekstremno jaki vetrovi,
- obilne padavine,
- bujične poplave,
- klizišta,
- tornada koja se mogu razviti u okviru uragana.
Upravo su poplave i olujni talasi među najvećim uzrocima smrtnosti tokom tropskih ciklona.
Jedan od najpoznatijih primera je uragan Katrina, koji je 2005. godine pogodio američku obalu. Veliki broj žrtava stradao je upravo zbog poplava, dok je ukupna materijalna šteta dostigla oko 125 milijardi dolara.
Gde nastaju najjači uragani?
Iako se snažni uragani formiraju i na Atlantiku, među najmoćnijim tropskim ciklonima zabeleženim u istoriji bilo je onih koji su nastali u Pacifiku.
Jedan od rekorda drži uragan Patricia, koji je 2015. godine formiran u istočnom Pacifiku. Njegova maksimalna brzina vetra dostigla je oko 346 kilometara na sat.
Zašto Pacifik može da „proizvede“ tako snažne oluje? Jedan od razloga je što prostranost okeana omogućava oluji da duže jača pre nego što stigne do kopna.
Kako klimatske promene utiču na uragane?
Jedno od važnih pitanja danas jeste kako globalno zagrevanje menja ponašanje tropskih ciklona.
Topliji okeani mogu obezbediti više energije olujama, dok topliji vazduh može da zadrži veću količinu vodene pare. To znači da u atmosferi može biti više vlage koja se potom oslobađa kroz intenzivne padavine.
Zato zagrevanje planete može doprineti obilnijim padavinama tokom pojedinih oluja, što dodatno povećava rizik od poplava.
Toplije temperature mogu uticati i na kretanje tropskih ciklona. Neka istraživanja ukazuju na to da se pojedini cikloni mogu kretati sporije, što znači da određeno područje može biti duže izloženo snažnom vetru i obilnim padavinama.
Važno je, međutim, naglasiti da klimatske promene ne znače jednostavno da će svake godine biti više uragana. Na nastanak i intenzitet ovih oluja utiče veliki broj faktora. Naučnici posebno proučavaju kako zagrevanje utiče na intenzitet, količinu padavina, brzinu kretanja i posledice tropskih ciklona.
Zašto su prognoze sve važnije?
Jedna od najvažnijih stvari kada je reč o uraganima nije samo njihovo praćenje, već pravovremeno upozorenje.
Što meteorolozi ranije mogu da predvide putanju i jačinu oluje, to stanovništvo ima više vremena da se evakuiše, zaštiti imovinu i pripremi za moguće poplave i nestanak struje.
Zbog toga su meteorološka posmatranja, sateliti i sve precizniji modeli prognoze jedan od ključnih načina za smanjenje posledica ekstremnih vremenskih događaja.
Kako klimatske promene menjaju uslove u kojima nastaju i razvijaju se tropski cikloni, razumevanje ovih oluja i priprema za njihove posledice postaju sve važniji deo prilagođavanja na klimatske promene.
Foto: Magnific/Khan Masum
