Među zlatnim predmetima iz bronzanog doba pronađenim na Iberijskom poluostrvu, dva naizgled neupadljiva i korodirana artefakta mogla bi da budu najvredniji deo čuvenog blaga iz Viljene.
Istraživači su otkrili da su narukvica i zarđala šuplja polulopta ukrašena zlatom napravljene od meteoritskog gvožđa – metala koji ne potiče sa Zemlje, već iz meteorita koji su pali iz svemira.
Istraživanje je predvodio Salvador Rovira-Ljorens, nekadašnji šef konzervacije Nacionalnog arheološkog muzeja Španije, a rezultati su objavljeni u radu iz 2024. godine. Naučnici smatraju da ovo otkriće pokazuje da su stanovnici Iberije pre više od 3.000 godina imali mnogo naprednije tehnike obrade metala nego što se ranije pretpostavljalo.
Misterija blaga iz Viljene
Blago iz Viljene, kolekcija od 66 uglavnom zlatnih predmeta, pronađeno je još 1963. godine u blizini današnjeg Alikantea u Španiji. Od tada se smatra jednim od najvažnijih primera zlatarskog umeća bronzanog doba u Evropi.
Međutim, upravo dva neobična predmeta godinama su zbunjivala arheologe, mala šuplja polulopta, za koju se veruje da je bila deo žezla ili drške mača, i narukvica nalik ogrlici.
Oba artefakta imaju izgled gvožđa, što je predstavljalo problem za istraživače. Na Iberijskom poluostrvu gvozdeno doba počelo je tek oko 850. godine pre nove ere, dok su ostali predmeti iz kolekcije datirani između 1500. i 1200. godine pre nove ere.
Zbog toga se dugo postavljalo pitanje kako su se predmeti od gvožđa našli u mnogo starijoj zbirci.
Gvožđe koje nije sa Zemlje
Naučnici su, međutim, podsetili da gvožđe ne mora nužno da potiče iz Zemljine kore. I pre početka gvozdenog doba širom sveta postojali su predmeti izrađeni od meteoritskog gvožđa.
Jedan od najpoznatijih primera je bodež faraona Tutankamon, koji je takođe napravljen od metala poreklom iz meteorita.
Ključna razlika između običnog i meteoritskog gvožđa jeste visok sadržaj nikla, koji je karakterističan za meteorite.
Zbog toga su istraživači dobili dozvolu Opštinskog arheološkog muzeja u Viljeni da analiziraju oba predmeta. Uzorci su potom podvrgnuti masenoj spektrometriji kako bi se utvrdio njihov hemijski sastav.
Iako je korozija otežala analizu, rezultati snažno ukazuju da su i polulopta i narukvica zaista napravljene od meteoritskog gvožđa.
Predmeti stariji od gvozdenog doba
Otkriće praktično rešava dugogodišnju dilemu o poreklu ovih artefakata. Naučnici sada veruju da su nastali u istom periodu kao i ostatak kolekcije – između 1400. i 1200. godine pre nove ere.
„Dostupni podaci ukazuju da bi kapa i narukvica iz Blaga iz Viljene trenutno predstavljale prva dva predmeta od meteoritskog gvožđa pronađena na Iberijskom poluostrvu“, naveli su istraživači.
Dodaju i da se nalazi savršeno uklapaju u period kasnog bronzanog doba, odnosno vreme pre nego što je počela široka upotreba gvožđa dobijenog iz rude.
Ipak, pošto su artefakti veoma korodirani, istraživači naglašavaju da rezultati još nisu konačni. Tim predlaže upotrebu savremenijih i neinvazivnih metoda kako bi nalazi bili dodatno potvrđeni.
Rezultati istraživanja objavljeni su u časopisu „Trabajos de Prehistoria“.
Foto: Magnific/whispers
