Naučnici su u Zimbabveu otkrili novu vrstu dinosaurusa, a nalazi sa obala jezera Kariba mogli bi da promene razumevanje jednog važnog perioda u evoluciji ovih životinja. Istraživači veruju da je ovo možda tek početak novih paleontoloških otkrića u Africi.

Na malom pontonu na jezeru Kariba u Zimbabveu, međunarodni tim naučnika tragao je za ostacima životinja koje su Zemljom hodale pre više od 200 miliona godina. Ekspedicija nije bila jednostavna, istraživači su radili u području u kojem danas žive hiljade nilskih krokodila i veliki broj nilskih konja, dok obale nastanjuju slonovi i lavovi. Ipak, rizik se isplatio.

Na ovom području pronađeni su fosilizovani ostaci do tada nepoznate vrste dinosaurusa, koja je nakon osam godina iskopavanja i analize dobila ime Musango matusadonaensis. Naučni rad o novoj vrsti objavljen je u julu 2026. godine.

Dinosaur koji je živeo pre 210 miliona godina

Musango matusadonaensis pripada grupi sauropodomorfa, ranih srodnika kasnijih dugovratih dinosaurusa poput diplodoka.

Živeo je tokom kasnog trijasa, pre oko 210 miliona godina, u periodu kada su se rani dinosaurusi tek širili različitim ekosistemima.

Pronađena jedinka bila je duga oko 4,5 metara i težila približno 222 kilograma. Naučnici pretpostavljaju da je bila biljojed ili svaštojed i da se hranila biljkama koje su rasle uz vodu.

Međutim, postoji jedan važan deo slagalice koji još nedostaje – lobanja. Istraživači su pronašli kosti kičme, rebara, prednjih i zadnjih nogu i stopala, ali ne i glavu. Upravo lobanja može da pruži ključne informacije o ishrani životinje, njenim čulima i načinu života.

Znate li da danas pijemo vodu koju su pili dinosaurusi, Kleopatra i Ajnštajn?

To je, međutim, u paleontologiji mnogo češća situacija nego što bi se moglo očekivati.

Prema rečima vođe ekspedicije i koautora istraživanja Džonaha Čoinijera, samo mali deo fosilnih nalaza sadrži potpuno očuvan skelet, a još manji broj uključuje i lobanju. Zbog toga naučnici često moraju da rekonstruišu izgled i način života iz delova kostura koje pronađu.

Zašto je ovo otkriće važno?

Nova vrsta nije značajna samo zato što je dodata na spisak poznatih dinosaurusa.

Nalaz sa jezera Kariba pomaže naučnicima da bolje razumeju period između trijasa i jure, kada su dinosaurusi počeli da zauzimaju sve važniju ulogu u kopnenim ekosistemima.

Taj period je i dalje relativno slabo istražen. Malo je mesta na svetu na kojima su sačuvane stene dovoljno stare da pruže informacije o tom vremenu, a još manje takvih područja sadrži dobro očuvane fosile.

Južna Afrika i širi prostor južne Afrike zato imaju poseban značaj.

Sedimentni baseni, odnosno područja u kojima su se tokom miliona godina taložili slojevi mulja i peska, mogu veoma dobro da sačuvaju ostatke drevnih životinja.

Afrika možda krije mnogo više fosila

Musango matusadonaensis nije prvi važan nalaz ovog tima.

Istraživači su 2024. godine opisali još jednu srodnu vrstu, Musankwa sanyatiensis, pronađenu u Zimbabveu tokom ranijih ekspedicija.

Obe vrste živele su u sličnom periodu, zajedno sa drugim životinjama čiji su fosili pronađeni u okolini, uključujući plućare i drevne životinje nalik krokodilima.

Ono što posebno iznenađuje istraživače jeste činjenica da dinosaurusi iz ovog dela Afrike nisu nužno isti kao vrste pronađene u drugim delovima južne Afrike. Naprotiv, što više istražuju, to pronalaze više razlika. To otvara pitanje koliko još nepoznatih vrsta i informacija može da se nalazi ispod površine afričkog tla.

Rešena velika misterija: Naučnici otkrili sa kim su kornjače zapravo u srodstvu

Zašto je Zimbabve tako dugo bio van fokusa?

Musango matusadonaensis tek je peta vrsta dinosaurusa koja je zvanično imenovana na osnovu nalaza iz Zimbabvea. Istraživači smatraju da za to postoji više razloga.

Jedan od njih je nepristupačnost pojedinih područja. Mesta bogata fosilima često su veoma udaljena od naseljenih sredina, što otežava istraživanja i smanjuje mogućnost da lokalno stanovništvo ili vlasnici zemljišta slučajno naiđu na fosilne ostatke.

Istorijske okolnosti takođe su imale uticaj. Građanski sukobi povezani sa borbom Zimbabvea za nezavisnost, koji su trajali od 1964. do 1979. godine, ostavili su posledice i na razvoj paleontologije. Deo stručnjaka napustio je zemlju i otišao u Južnu Afriku, a obnova naučne ekspertize bila je spor proces.

Zbog toga je veliki deo potencijala ovog područja ostao neistražen.

„Ovo je tek vrh ledenog brega“

Naučnici sada žele da nastave istraživanja jezera Kariba i drugih područja u Zimbabveu. Nova ekspedicija planirana je za početak 2027. godine, sa ciljem da se dodatno popuni paleontološka mapa južne Afrike.

Istraživači se nadaju da bi nova otkrića mogla da podstaknu razvoj paleontoloških istraživanja u Zimbabveu i privuku više naučnika i studenata.

Za Čoinijera nema mnogo dileme oko toga koliko još toga može biti pronađeno.

„Sto odsto je to vrh ledenog brega“, smatra on.

Ako je u samo nekoliko ekspedicija pronađeno više značajnih fosila, postoji mogućnost da afričko tlo još krije veliki broj do sada nepoznatih vrsta – i odgovore na pitanja o tome kako su se dinosaurusi razvijali i širili planetom.

Foto: Unsplash/Fachrizal Maulana