Prema najnovijem izveštaju „Globalnog stanja vazduha“ situacija u Srbiji je alarmantna. U Srbiji se ukupno 12.000 smrti godišnje pripisuje zagađenju vazduha PM 2,5 česticama, dok se ukupno, od svih zagađujućih materija koje se prate, pripisuje 14.100 smrti godišnje.

Neregulisani rad toplana, spaljivanje divljih deponija i motorna vozila deo su svakodnevnog problema koji dišemo. Najugroženiji su ljude iz starosne grupe preko 60 godina, plućni bolesnici i novorođenčad. Procenjuje se da je zagađenje vazduha krivo za 25% svih neonatalnih smrti u Srbiji. Zagađeni vazduh bitan je faktor za razvoj hroničnih bolesti, deca starosti do 5 godina ugroženi su usled nedovoljno razvijenog imunog sistema.

Za Klima 101 prim. dr Elizabet Paunović piše kako je najveća novost u ovogodišnjem izveštaju „Globalno stanje vazduha” je ta što prvi put postoji dovoljno publikovane naučne literature koja potvrđuje povezanost između izloženosti zagađenom vazduhu i pojavi demencije i Alchajmerove bolesti.

„U 2023. godini za koju su analizirani podaci u ovom izveštaju, zagađenom vazduhu kao uzroku pripisano je 626.000 smrti na globalnom nivou usled demencije i Alchajmerove bolesti, kao i 11,6 miliona izgubljenih zdravih godina života.

U izveštaju su opisani negativni uticaji na mozak detaljnije nego do sada i to za sva životna doba, jer je količina i pouzdanost publikovane naučne literature to omogućila.“

Šta su PM 2.5 čestice?

PM 2.5 predstavlja čestične materije (particulate matter – PM) koje imaju prečnik manji od 2.5 mikrometara, što znači da su oko 3% prečnika ljudske dlake. Fine čestice mogu doći iz više izvora kao što su strujna postrojenja, toplane, individualna ložišta (ugalj – kao najgora vrsta čvrstog goriva), motorna vozila, avioni, gorenje drveta, šumski požari, paljenje njiva, vulkanske erupcije i peščane oluje.

Zahvaljujući svojoj maloj veličini, čestice manje od 2.5 mikrometara su sposobne da prođu nos i grlo, te mogu da prodru duboko u pluća, a čak mogu ući i u krvotok.

Istraživanja su pokazala tesnu vezu između izlaganja finim česticama i prevremenoj smrti od kardiovaskularnih ili pulmonalnih bolesti. Fine čestice su takođe poznate po sposobnosti da izazovu ili pogoršaju hronična oboljenja kao što su astma, srčani napad, bronhitis i ostale respiratorne probleme.

Foto: Freepik