Svemir se sve više oslanja na satelite koji omogućavaju komunikaciju, navigaciju, vremensku prognozu, praćenje klimatskih promena i brojne druge usluge koje su postale deo svakodnevnog života. Istovremeno, orbita oko Zemlje postaje sve važnije područje za vojne aktivnosti.

SAD su sada prvi put javno potvrdile da u orbiti već imaju oružje namenjeno kontroli svemira.

Američki sekretar Ratnog vazduhoplovstva Troj Meink saopštio je 14. septembra da SAD imaju „svemirsko kontrolno oružje“ u orbiti, koje bi trebalo da omogući zaštitu američkih snaga od neprijateljskih aktivnosti. Međutim, nije otkrio o kakvim se sistemima konkretno radi niti kako funkcionišu.

Upravo taj nedostatak informacija ostavlja prostor za brojna pitanja. Jedno od njih posebno je važno za budućnost svemira: šta bi se dogodilo ukoliko se takvo oružje upotrebi protiv drugog satelita?

Problem koji već postoji

Oko Zemlje već kruži ogroman broj objekata. Prema podacima koje prikuplja astrofizičar Džonatan Mekdauel, u orbiti se nalazi gotovo 17.000 satelita.

Mnogi služe civilnim potrebama, od interneta i komunikacija do praćenja vremena i klimatskih promena. Drugi imaju vojne funkcije.

Pored aktivnih satelita, iznad Zemlje se nalazi i veliki broj nefunkcionalnih letelica, delova raketa i fragmenata nastalih nakon ranijih sudara i testiranja protivsatelitskog oružja.

Sve zajedno predstavlja ono što se naziva svemirskim otpadom. Problem je u tome što objekti u orbiti mogu da se kreću brzinama višestruko većim od metka iz puške. Čak i mali fragment zato može ozbiljno da ošteti funkcionalni satelit.

Merkur se smanjuje: Naučnici otkrivaju šta se dešava unutar planete

Uništenje jednog satelita može napraviti hiljade novih problema

Posebnu zabrinutost izazivaju takozvana kinetička oružja – sistemi koji bi mogli fizički da oštete ili unište drugi satelit.

Takav scenario nije samo hipotetički. Kada je Rusija 2021. godine izvela destruktivni protivsatelitski test, nastalo je više od 1.800 komada praćenog orbitalnog otpada. Stručnjaci upozoravaju da bi slična upotreba oružja mogla dodatno da zakomplikuje već postojeći problem.

Opasnost ne predstavlja samo jedan fragment. Ukoliko krhotine pogode druge satelite, mogu nastati novi fragmenti, koji potom mogu da izazovu nove sudare.

Tako bi se mogao pokrenuti lanac događaja u kojem jedan sudar proizvodi materijal za sledeći.

Takav scenario poznat je kao Kesslerov sindrom – hipotetička situacija u kojoj bi gustina objekata i otpada u orbiti postala toliko velika da sudari počnu da stvaraju sve više novih krhotina, otežavajući ili čak ugrožavajući korišćenje određenih orbitalnih oblasti.

Zato stručnjaci očekuju drugačiji tip oružja

Ipak, nije poznato da li je američki sistem uopšte napravljen za fizičko uništavanje drugih satelita. Pojedini stručnjaci smatraju da bi mnogo verovatnije moglo da bude reč o sistemu koji ometa komunikaciju, odnosno takozvanom ometaču. Takvo oružje ne bi moralo fizički da uništi satelit da bi uticalo na njegovo funkcionisanje.

To bi ujedno značilo i manji rizik od stvaranja dodatnog svemirskog otpada. Ipak, ni takvi sistemi nisu bez posledica. Ako bi se ometanjem onesposobili sateliti koji imaju važnu ulogu u komunikaciji, navigaciji ili vojnom sistemu, posledice bi mogle da budu ozbiljne.

Važno je naglasiti da su ovo procene stručnjaka, a ne potvrđene informacije o konkretnom američkom sistemu. Američke vlasti za sada nisu objavile detalje o njegovim mogućnostima.

Novi NASA teleskop mogao bi da promeni ono što znamo o svemiru

Svemir više nije samo pitanje istraživanja

Još jedan važan deo priče odnosi se na međunarodna pravila. Ugovor o svemiru iz 1967. godine zabranjuje postavljanje nuklearnog oružja i drugog oružja za masovno uništenje u orbitu. Međutim, konvencionalno svemirsko oružje predstavlja mnogo komplikovanije pravno pitanje.

Zato novo američko priznanje ne otvara samo pitanje odnosa između SAD, Rusije i Kine. Postavlja se i šire pitanje: kako zaštititi prostor koji koristi čitav svet od aktivnosti koje bi mogle da ga učine sve opasnijim i zagušenijim?

Svemirski otpad već predstavlja dugoročan izazov. Njegovo uklanjanje je tehnički zahtevno, skupo i ne rešava problem ako se istovremeno stvaraju nove krhotine.

Zbog toga pitanje svemirskog oružja nije samo pitanje vojne tehnologije. Svaki sistem koji može da ošteti ili uništi objekte u orbiti potencijalno utiče i na budućnost korišćenja samog svemira.

Za sada nije poznato šta se tačno nalazi u orbiti niti kako bi američko „svemirsko kontrolno oružje“ bilo upotrebljeno. Ono što jeste potvrđeno jeste da su SAD prvi put javno priznale njegovo postojanje.

Foto: magnific