Portugal proizvodi oko polovine svetske količine plute, a ovaj prirodni materijal već odavno nije namenjen samo vinskim čepovima. Kompanija Corticeira Amorim, najveći svetski proizvođač proizvoda od plute, razvija nova tržišta pretvarajući tradicionalni materijal u proizvode za građevinarstvo, energetsku efikasnost, pa čak i svemirsku industriju.
Sve počinje u šumama hrasta plutnjaka, gde se berba uglavnom i dalje obavlja ručno. Sezona traje od kraja maja do avgusta, a način na koji se kora uklanja sa stabala omogućava da drveće nastavi da raste.
„U proseku, jedno stablo može da proizvodi plutu oko 170 godina, manje-više 200 godina, što nam omogućava 15 do 17 dodatnih berbi“, objašnjava Karlos Abreu iz kompanije Amorim Florestal.
Hrastu plutnjaku potrebno je najmanje devet godina da obnovi koru, dok od sadnje do prve berbe prođe oko 25 godina. To je dug period, posebno za male i srednje proizvođače koji čine oko 90 odsto dobavljača kompanije Amorim.
Kako očuvati šumu i istovremeno živeti od nje?
Upravo zbog toga kompanija razvija različite modele upravljanja šumama kojima pokušava da pokaže da očuvanje prirodnih ekosistema i ekonomska korist ne moraju biti suprotstavljeni ciljevi.
„Kroz naše inicijative u šumama pokušavamo da pokažemo drugim vlasnicima zemljišta da je moguće drugačije upravljati šumom i istovremeno ostvariti dobar prihod“, kaže Nuno Oliveira, direktor šumarstva u kompaniji Amorim Florestal.
Jedan od primera je imanje Rio Frio, jedna od najvećih šuma hrasta plutnjaka koju je zasadio čovek. Danas ona služi i kao svojevrsna laboratorija na otvorenom.
Istraživači tamo ispituju kako da se ubrza vreme do prve berbe, izaberu kvalitetnije biljke i poveća produktivnost, a da se pritom ne naruši ekosistem. Zdrava stabla, istovremeno, proizvode i kvalitetniju plutu.
Od tradicionalnog materijala do visoke tehnologije
Berba je tek početak. Mnogo složeniji proces je pretvaranje sirovine u sve veći broj proizvoda.
U severnom Portugalu, u istorijskim fabrikama kompanije, pluta prolazi kroz procese koji je pretvaraju u materijale za više od 30 različitih industrija. Koristi se u građevinarstvu, za izolaciju, podove i sisteme zaptivanja, dok je jedna od najbrže rastućih oblasti vazduhoplovna i svemirska industrija.
Kompanija je osnovana još 1870. godine kao porodični biznis, a danas posluje u više od 100 zemalja i zapošljava oko 4.000 ljudi.
Jedan od njenih najpoznatijih materijala je P50, kompozit na bazi plute koji služi kao termička zaštita na različitim delovima raketa.
„P50 je jedan od naših najpoznatijih materijala. Reč je o kompozitu na bazi plute koji služi kao termički zaštitni štit i koristi se na različitim delovima lansirnih sistema, svuda gde je potrebna zaštita od visokih temperatura“, objašnjava Eduardo Soares, direktor za inovacije i razvoj poslovanja.
Pluta kao resurs za budućnost
Amorim je tokom prethodne decenije uložio više od 90 miliona evra u istraživanje i razvoj. Tehnološki pristup promenio je i njen tradicionalni biznis – proizvodnju čepova za vino.
Kompanija je razvila rešenja za problem jedinjenja TCA, koje može izazvati karakterističan miris i ukus poznat kao „čepovanje vina“ i tako uticati na njegov kvalitet.
Ipak, značaj plute za Portugal prevazilazi poslovne rezultate. Hrast plutnjak deo je prirodnog, ali i kulturnog nasleđa zemlje. Pronalaženje novih načina za korišćenje ovog materijala tako istovremeno znači i pronalaženje novih razloga da se šume u kojima nastaje sačuvaju i dugoročno održavaju.
Foto: Unsplash/Getty Images
