Solarne elektrane ne moraju da budu samo prostori za proizvodnju obnovljive energije. Projekat sproveden u američkoj saveznoj državi Arizoni pokazuje da, uz odgovarajuće planiranje, mogu postati i staništa za divlje životinje.
Na kompleksu solarnih elektrana Sun Streams, nedaleko od Feniksa, ovog leta izleglo se 36 mladunaca malih sova koje se gnezde u podzemnim jazbinama. Reč je o projektu koji bi mogao da ponudi novo rešenje za zaštitu ptica čija prirodna staništa sve više nestaju zbog urbanizacije i širenja poljoprivrednih površina.
Kako su sove pronašle novi dom među solarnim panelima?
Kompanija Longroad Energy, koja upravlja solarnim kompleksom, udružila se sa organizacijom Wild at Heart, specijalizovanom za rehabilitaciju ptica grabljivica, kako bi ispitala da li solarne elektrane mogu da postanu dugoročno stanište za ovu vrstu.
U martu je na lokaciju preseljeno devet parova sova i jedan mužjak, sa područja udaljenog oko 80 kilometara, gde je njihovim dotadašnjim jazbinama pretilo uništenje zbog izgradnje stambenih objekata.
Ove male ptice grabljivice, poznate pod engleskim nazivom burrowing owls, žive na tlu i za gnežđenje najčešće koriste podzemne tunele koje su prethodno iskopale druge životinje.
Njihova populacija u Sjedinjenim Američkim Državama smanjila se za više od trećine od šezdesetih godina prošlog veka. Kako se prirodna staništa pretvaraju u građevinsko i poljoprivredno zemljište, pronalaženje bezbednih lokacija za preseljenje postaje sve teže.
Postavljeno 40 veštačkih jazbina, a rezultati su stigli već nakon mesec dana
Ideja o preseljenju sova na solarnu farmu nastala je nakon što je, tokom obaveznog istraživanja životinjskog sveta pre izgradnje kompleksa Sun Streams, otkriveno osam jedinki koje su već živele na tom području. Po završetku izgradnje, Longroad Energy je organizaciji Wild at Heart ustupio približno 100 hektara prostora između dva solarna projekta.
Postavljeno je 40 veštačkih jazbina, a pticama su u početku obezbeđeni dodatna hrana i zaštitne mreže kako se ne bi odmah vratile na prethodnu lokaciju. Instalirana su i svetla koja privlače insekte, kojima se sove hrane.
Kompanija je finansirala ishranu i praćenje ptica tokom čitave sezone razmnožavanja, što je značajna podrška imajući u vidu da organizacija Wild at Heart obično nema sredstva da takvu brigu obezbedi duže od 30 dana.
Rezultati su bili ohrabrujući. Već tokom prvog meseca sve ženke su položile jaja, a do kraja juna izleglo se 36 mladunaca. U naredna tri meseca 29 mladih sova napustilo je gnezda, dok je dodatno hranjenje postepeno smanjivano kako bi ptice naučile samostalno da love. Do kraja avgusta hranjenje je potpuno obustavljeno.
Mogu li solarne elektrane postati trajna staništa za divlje životinje?
Iako dosadašnji rezultati ukazuju na potencijal ovakvog pristupa, stručnjaci nastavljaju da istražuju mogućnosti njegovog širenja. Studija Univerziteta države Arizona iz 2025. godine pokazala je da se oko 13 odsto područja pogodnih za izgradnju solarnih elektrana u sedam zapadnih američkih država preklapa sa staništima ovih sova.
To otvara važno pitanje: kako razvijati obnovljive izvore energije, a istovremeno očuvati biodiverzitet?
Neprofitna organizacija Renewable Energy Wildlife Institute razvija bazu podataka koja bi energetskim kompanijama trebalo da pomogne da prilikom izbora lokacija uzmu u obzir i zaštitu životinjskih vrsta.
Arizona takođe priprema smernice za buduće solarne projekte, kako bi se smanjio njihov negativan uticaj na divlje životinje.
Jedna od ideja organizacije Wild at Heart jeste sadnja vegetacije na solarnim farmama, koja bi privlačila insekte i glodare, odnosno prirodnu hranu za sove. Time bi prostori namenjeni preseljenju mogli da prerastu u dugoročno održiva staništa.
Razmatraju se i rešenja za solarne panele koji bi prikupljali vodu iz vlažnog vazduha i koristili je za rast okolnih biljaka.
Primer iz Arizone pokazuje da razvoj obnovljive energije i zaštita prirode ne moraju nužno da budu suprotstavljeni ciljevi. Uz pažljivo planiranje, zemljište namenjeno proizvodnji električne energije može dobiti još jednu važnu funkciju: očuvanje životinjskih vrsta koje sve teže pronalaze prostor za život.
Foto: Magnific/Lazarenko Aleksandr
