Venecija je danas poznata po kanalima, mostovima i građevinama koje se uzdižu iznad vode, ali pre više hiljada godina područje njene današnje lagune izgledalo je potpuno drugačije. Novo istraživanje pokazuje kako je porast nivoa mora tokom proteklih 10.000 godina preoblikovao obalu severnog Jadrana, potapajući nekadašnje kopno i menjajući prostor na kojem su živele praistorijske zajednice.
Naučnici su rekonstruisali nekadašnji izgled priobalja severne Italije, Slovenije i severne Hrvatske, otkrivajući pejzaže koji se danas nalaze ispod površine mora. Rezultati istraživanja, objavljeni u naučnom časopisu Quaternary Science Reviews, pružaju detaljniji uvid u promene koje su prethodile nastanku obale kakvu danas poznajemo.
Na mestu današnje lagune nekada se prostiralo kopno
Istraživački tim, koji predvodi Samuele Ongaro sa Univerziteta u Sautemptonu, kombinovao je seizmičke podatke i analizu sedimentnih jezgara prikupljenih u priobalnim basenima severnog Jadrana.
Sedimentna jezgra predstavljaju uzorke slojeva materijala koji su se taložili tokom dugih vremenskih perioda. Njihovom analizom naučnici mogu da rekonstruišu promene u nekadašnjem okruženju, dok seizmički podaci omogućavaju uvid u strukturu slojeva ispod površine.
Na osnovu ovih podataka istraživači su izradili model promena nivoa mora i rekonstruisali izgled predela tokom poslednjih 10.000 godina.
Rezultati pokazuju da je područje današnje Venecijanske lagune nekada bilo suvo kopno, a tadašnja obala nalazila se više od 48 kilometara dalje nego danas. Znatno drugačije izgledala je i okolina Trsta, gde su se nekada uzdizala brda iznad močvara i laguna. Veliki deo zemljišta kojim su se nekada kretali naši preci danas je potopljen.
More je raslo i do 25 milimetara godišnje
Pre nešto više od 10.000 godina nivo mora počeo je da raste, ali taj proces nije bio ravnomeran. Istraživači su identifikovali tri izraženije faze promena, tokom kojih je more postepeno osvajalo nekadašnje kopno.
U pojedinim periodima porast nivoa mora dostizao je čak 25 milimetara godišnje, što je predstavljalo značajnu promenu za tadašnje priobalne zajednice.
Ljudi koji su tokom mezolita živeli na ovom području morali su da prilagođavaju svoje aktivnosti novim uslovima. Kako su se obala i prirodna staništa menjali, menjali su se i prostori pogodni za lov i ribolov.
Ovakve promene nisu uticale samo na izgled pejzaža, već i na način na koji su praistorijske zajednice koristile prirodne resurse.
Stabilniji uslovi omogućili su razvoj naselja
Nakon tri izraženije faze porasta nivoa mora usledio je period relativne stabilnosti, koji je trajao približno poslednjih 6.000 godina. Stabilniji priobalni uslovi doprineli su oblikovanju predela koji danas prepoznajemo, ali i stvaranju povoljnijeg okruženja za razvoj stalnijih naselja i širenje poljoprivrede.
Istraživanje tako pokazuje da današnji izgled severnog Jadrana nije nepromenljiva geografska celina, već rezultat dugotrajnih prirodnih procesa.
Venecija se i danas suočava sa porastom nivoa mora
Dok novo istraživanje otkriva kako je more oblikovalo severni Jadran u dalekoj prošlosti, savremena merenja pokazuju da se Venecija suočava sa novim izazovima.
Prema podacima italijanskog Instituta za zaštitu i istraživanje životne sredine (ISPRA), relativni srednji nivo mora u Veneciji rastao je prosečnom brzinom od 2,6 milimetara godišnje u periodu od 1872. do 2024. godine. U poslednjih tridesetak godina, od 1993. do 2024, prosečna stopa porasta iznosila je 4,8 milimetara godišnje.
Današnja ranjivost Venecije povezana je sa kombinacijom porasta nivoa mora i postepenog sleganja zemljišta. Zbog toga se grad suočava sa sve većim izazovima u zaštiti stanovništva, istorijskih građevina i ekosistema lagune.
Od 2020. godine Veneciju od ekstremno visokih plima štiti sistem pokretnih barijera MOSE, koji privremeno zatvara ulaze u lagunu kada postoji opasnost od poplava. Ipak, istraživanja ukazuju da će dugoročna zaštita grada zahtevati dodatne mere prilagođavanja.
Važno je razlikovati ove savremene izazove od promena koje su se odvijale pre više hiljada godina. Novo istraživanje ne tvrdi da su tadašnji i današnji porast nivoa mora posledica istih uzroka, već pokazuje koliko snažno promene morskog nivoa mogu da preoblikuju priobalne predele i utiču na život ljudi.
Foto: Magnific/RSplaneta
