Tokom protekle tri godine, Nepal je globalno priznat zbog postizanja izuzetnog uspeha u oblasti očuvanja prirode: uspešno je udvostručena populacija divljih tigrova sa procenjenih 121 jedinke 2009. godine na 355 u 2022. godini. Ovo istorijsko dostignuće rezultat je decenija koordinisanih napora, uključujući proširenje zaštićenih područja, pojačanu borbu protiv krivolova, obnovu staništa i snažno uključivanje lokalnih zajednica, naročito u okviru pejzaža Tarai Arc (TAL).
Međutim, ovaj uspeh donosi i nove, hitne izazove. Tigrovi se sada suočavaju sa zasićenjem staništa i preprekama u raseljavanju, uz sve veće pretnje izazvane klimatskim promenama, posebno u podnožju i središnjim delovima Himalaja.
Klima u Nepalu se od 1971. godine zagreva prosečnom brzinom od oko 0,056 stepeni Celzijusa godišnje, dok se u regionima na većim nadmorskim visinama beleži još brže zagrevanje – čak do 0,08 stepeni godišnje u nekim srednjeplaninskim i transhimalajskim područjima. Tokom poslednjih pet decenija, prosečna temperatura u zemlji porasla je za oko 1,6 do 2,0 stepena Celzijusa. Ovo zagrevanje dovelo je do nepredvidivih obrazaca padavina, češćih poplava i suša, kao i do degradacije močvara i travnjaka koji su ključni za opstanak plena tigrova. Kao rezultat toga, ključna tigrovska staništa u oblastima kao što su Čitvan, Bardija i Šuklaphanta prolaze kroz značajne promene, obeležene isušivanjem močvara, fragmentacijom šuma i brzim širenjem invazivnih biljnih vrsta.
Prema najnovijim istraživanjima uz korišćenje kamera-zamki, tigrovi se sada beleže na nadmorskim visinama koje su se ranije smatrale nepogodnim, poput 2500 metara u okrugu Dadeldhura i čak 3165 metara u okrugu Ilam. Ove pojave ukazuju na širenje tigrovske populacije ka severu i višim nadmorskim visinama. Takvi nalazi u skladu su sa globalnim trendom pomeranja divljih životinja ka višim i hladnijim oblastima kao odgovor na rastuće temperature.
Iako kretanje tigrova ka visinama može ukazivati na određeni stepen ekološke adaptacije, ono takođe signalizira stres izazvan klimatskim promenama i potiskivanje iz njihovih primarnih staništa u nizijama. Studija iz Nepala iz 2024. godine pokazala je da tigrovi koji žive u brdovitim predelima troše dve do tri puta više energije u kretanju po strmom i neravnom terenu u poređenju sa onima koji borave na ravnicama. Ovo ima značajne ekološke posledice – veće energetske potrebe, povećanu zavisnost od velikog plena, ali i veći rizik od konflikta sa ljudima u situacijama kada su prirodni resursi ograničeni. Dodatno, fizički napor i povišen stres u takvim uslovima mogu negativno uticati na reprodukciju i stopu preživljavanja tigrova.
Zdrava baza plena je ključna za uspešnu zaštitu tigrova. Međutim, nekoliko nacionalnih parkova u Tarai regionu beleži opadanje populacije krupnih biljojeda, kao što su sambar i barski jelen. Pored toga, prodor stoke u zaštićene zone dodatno pogoršava problem. Kada prirodnog plena nema dovoljno, tigrovi mogu da se okrenu stoci, čime raste rizik od odmazde lokalnog stanovništva i podriva se sav napredak u očuvanju ove vrste.
U periodu između 2019. i 2023. godine, Nepal je zabeležio porast napada tigrova na ljude i stoku u i oko Bardije, Čitvana i Bankea. Glavni uzroci uključuju narušavanje staništa, širenje fizičke infrastrukture, proširenje poljoprivrednih površina, neodrživo korišćenje šumskih resursa i fragmentaciju staništa izazvanu klimatskim promenama.
Iako je cilj pejzaža Tarai Arc da poveže staništa tigrova širom Nepala i severne Indije, brojni izazovi i dalje postoje. Više od 60% identifikovanih koridora za raseljavanje tigrova trpi snažan ljudski uticaj. Infrastruktura poput Istočno-zapadnog autoputa i planiranih železničkih linija ometa prirodno kretanje tigrova. Mnogi koridori u srednjeplaninskim oblastima nalaze se u zajednički upravljanim šumama koje nemaju formalnu zaštitu. Kretanje tigrova kroz ove fragmentirane i klimatski osetljive koridore ključno je za očuvanje genetske raznolikosti i sprečavanje ukrštanja u izolovanim populacijama.
Kako se tigrovi sve više kreću ka višim predelima, njihova staništa počinju da se preklapaju sa teritorijama leoparda. Posledice ovog preklapanja još uvek nisu u potpunosti shvaćene, ali mogu da uključuju povećanu konkurenciju za plen, potiskivanje snežnih leoparda iz njihovih tradicionalnih područja, promene u odnosima predator–plen i narušavanje ukupne ravnoteže ekosistema. Ovo novo preklapanje zahteva hitna istraživanja i praćenje kako bi se razvile efikasne strategije očuvanja tigrova u transhimalajskim regionima.
U budućnosti, tigrovi u Nepalu možda više neće biti ograničeni na Čitvan, Bardiju i druga zaštićena područja u nizijama. Oni bi mogli sve više da se oslanjaju na koridore koji se protežu ka oblačnim šumama planinskog venca Mahabharat, pa čak i ka podnožju Himalaja. Ako Nepal uspe da osmisli održiv put za zaštitu tigrova uprkos sve većem pritisku klimatskih promena, postaće globalni primer.
