Gotovo četiri decenije istraživački brod „Song of the Whale“ prati kitove pomoću zvuka i vizuelnih posmatranja, pokazujući da za proučavanje ovih životinja nije potrebno njihovo ubijanje. Priča o brodu počela je 1987. godine, kada je Međunarodni fond za dobrobit životinja (IFAW) pokrenuo projekat čiji je cilj bio razvoj neinvazivnih metoda za istraživanje kitova. U to vreme pojedine države i dalje su tvrdile da je za proučavanje biologije kitova potrebno uzimati uzorke od životinja, što je podrazumevalo njihovo ubijanje.
Prvi brod „Song of the Whale“ prve ekspedicije provodio je u vodama oko Azora i Madeire, gde se tradicionalni kitolov zadržao sve do kraja 1980-ih. Tim je proučavao, između ostalog, kitove ulješure, a istraživanja su imala značaj koji je prevazilazio samo naučna saznanja. U saradnji sa lokalnim organizacijama za zaštitu prirode i akademskom zajednicom, tim broda promovisao je posmatranje kitova kao alternativu kitolovu na Azorima. U toj novoj turističkoj industriji priliku su dobili i nekadašnji kitolovci, koji su počeli da rade kao „vigias“, odnosno osmatrači kitova.
Tokom 1990-ih, istraživanja sprovedena na brodu doprinela su dokazivanju da ubijanje kitova nije neophodno za njihovo naučno proučavanje. Time su dovedeni u pitanje i argumenti kojima se opravdavao takozvani „naučni kitolov“.
Današnji „Song of the Whale“ je jedrilica duga oko 21 metar, posebno izgrađena 2004. godine prema standardima Lloyd’s Special Service Craft. Bila je prvi jedrenjak u prethodne tri decenije koji je ispunio ovaj standard za plovila namenjena korišćenju širom sveta.
Brod je projektovan upravo za neinvazivna istraživanja. Među najvažnijim metodama je pasivno akustično praćenje, pri kojem naučnici pomoću podvodnih mikrofona, odnosno hidrofona, registruju glasanje kitova.
Ovakav pristup omogućava istraživačima da životinje prate uz minimalno uznemiravanje. Brod se kreće tiho kroz vodu, pa akustična istraživanja mogu da se sprovode čak i tokom noći i u zahtevnim vremenskim uslovima.
Na taj način naučnici mogu da prate kitove tokom dužeg perioda, beleže njihovo kretanje, utvrđuju važna staništa i prikupljaju podatke koji mogu da posluže za donošenje odluka o njihovoj zaštiti. Za razliku od metoda koje zahtevaju ubijanje životinja, ovakav pristup omogućava da se podaci prikupljaju bez direktnog ugrožavanja kitova.
IFAW je 2014. godine preneo vlasništvo nad brodom organizaciji Marine Conservation Research International, čime je ona dobila mogućnost da samostalno nastavi misiju. Saradnja sa IFAW-om nastavljena je kroz istraživačke ekspedicije koje organizacija naručuje.
Ričard Meklanahan, koji je osmislio prvobitni dizajn broda i nadgledao njegovu izgradnju, danas vodi Marine Conservation Research. Operacijama broda „Song of the Whale“ rukovodio je još od 1992. godine. Glavni naučnik dr Oliver Boiso, koji je doktorirao na Univerzitetu Otago i ima dve decenije iskustva u morskoj biologiji, pridružio se timu 2004. godine.
Fokus na jednu od najugroženijih vrsta
Poslednjih godina „Song of the Whale“ intenzivno istražuje severnoatlantske prave kitove (North Atlantic right whales), jednu od najugroženijih vrsta velikih kitova na svetu.
Prema podacima navedenim u izvoru, u prirodi je ostalo manje od 350 jedinki, među kojima je manje od 70 ženki sposobnih za razmnožavanje. Promene u njihovom rasprostranjenju dovele su do toga da sve češće zalaze u područja duž istočne obale Sjedinjenih Američkih Država koja trenutno nemaju odgovarajuće mere zaštite.
Zbog toga su nova istraživanja i podaci o njihovom kretanju posebno važni.
Tokom 2023. godine, tim broda prešao je gotovo 15.800 kilometara duž istočne obale SAD, u okviru istraživanja severnoatlantskih pravih kitova. Zabeleženo je 25 susreta sa grupama ovih kitova, odnosno najmanje 32 pojedinačne životinje, uključujući dva para majke i mladunca.
Rezultati istraživanja potvrdili su da su sudari sa plovilima i zaplitanje u ribolovni alat i dalje ozbiljne i dugotrajne pretnje za ovu vrstu. Podaci su tako pružili dodatne dokaze koji mogu da podrže uvođenje snažnijih mera zaštite u područjima u kojima se kitovi sve češće pojavljuju.
Mali tim, velika površina za istraživanje
Život na brodu zahteva stalnu saradnju petočlanog tima. Članovi posade istovremeno se bave naučnim istraživanjem i svakodnevnim poslovima neophodnim za višenedeljne ekspedicije – od upravljanja brodom i održavanja osetljive opreme do neprekidnog osmatranja kitova, kuvanja i čišćenja.
Njihov posao, međutim, nije usmeren samo na prikupljanje podataka. Cilj je da se bolje razumeju kretanje kitova, njihovo zdravstveno stanje i reakcije na promene u okruženju, kako bi se takva saznanja pretvorila u efikasnije mere zaštite.
Gotovo 40 godina nakon pokretanja projekta čiji je cilj bio da pokaže da kitove nije potrebno ubijati radi naučnih istraživanja, „Song of the Whale“ nastavlja da koristi tihe i neinvazivne metode za proučavanje ovih životinja.
Posebno u slučaju severnoatlantskih pravih kitova, kojih je ostalo svega nekoliko stotina, ovakva istraživanja omogućavaju naučnicima da prikupe podatke o tome gde se životinje kreću i sa kakvim se rizicima suočavaju – bez dodatnog ugrožavanja njihove populacije.
Foto: Magnific/rkbabor
