Dok se Španija suočava sa sve razornijim šumskim požarima, naučnici istražuju da li bi jedno od najstarijih evropskih divljih stvorenja moglo da postane neočekivani saveznik u njihovom sprečavanju.

U fokusu istraživanja našao se evropski bizon, najveći kopneni sisar na kontinentu, čija bi ispaša mogla da smanji količinu zapaljive vegetacije i doprinese otpornijim šumskim ekosistemima.

Ideja se zasniva na jednostavnom principu – što je manje suvog rastinja, žbunja i niskog rastinja u šumi, to je manje materijala koji može da podstakne brzo širenje vatre.

Istraživači naglašavaju da evropski bizoni ne predstavljaju zamenu za klasično upravljanje šumama, već potencijalno dodatni alat u borbi protiv posledica klimatskih promena.

Zašto baš bizoni?

Evropski bizoni hrane se granama, lišćem, žbunjem i drugom drvenastom vegetacijom koja predstavlja lako zapaljiv materijal tokom letnjih meseci. Osim što jedu rastinje, svojim kretanjem i težinom lome vegetaciju i tako dodatno smanjuju količinu gorivog materijala u šumi.

Zbog toga pojedini stručnjaci ovu vrstu nazivaju i „prirodnim vatrogascem“, jer na prirodan način doprinosi održavanju otvorenijih i otpornijih šumskih staništa.

Spašavanje bizona od izumiranja donelo je velike koristi Evropi

Naučnici prate rezultate u mediteranskim šumama

Organizacija Rewilding Spain početkom ove godine pokrenula je istraživanje u oblasti El Rekuenko u provinciji Gvadalahara, u saradnji sa Univerzitetom Baskije, Univerzitetom u Mančesteru i danskim istraživačkim centrom Econovo.

U ograđenom prostoru od oko 400 hektara mediteranske šume trenutno živi devet evropskih bizona. Naučnici pomoću GPS ogrlica prate njihovo kretanje, analiziraju ishranu, nivo stresa i promene koje izazivaju u strukturi vegetacije.

Cilj projekta jeste da se utvrdi može li prisustvo velikih biljojeda doprineti obnovi ekosistema i stvaranju šuma koje su otpornije na požare i druge posledice klimatskih promena.

Rewilding – povratak prirodnim procesima

Projekat je deo šire evropske strategije poznate kao rewilding, odnosno obnavljanje prirodnih ekosistema vraćanjem biljnih i životinjskih vrsta koje su nekada imale važnu ulogu u oblikovanju pejzaža.

Slični projekti već postoje u Velikoj Britaniji, gde evropski bizoni zajedno sa konjima, govedima i svinjama učestvuju u obnovi drevnih šuma. Ovakve inicijative ne donose samo ekološke koristi, već podstiču razvoj ekoturizma, obrazovnih programa i novih radnih mesta u ruralnim sredinama.

U Poljskoj, gde je obnova evropskog bizona započela nakon njegovog nestanka iz divljine u 20. veku, fokus je na povećanju genetske raznovrsnosti populacije i njenom bezbednom širenju. Nemačka je, s druge strane, jedna od retkih zemalja zapadne Evrope u kojoj danas postoje slobodno živeće populacije ove vrste.

Životinje kao prirodni saveznici protiv požara

Ideja da životinje mogu pomoći u sprečavanju šumskih požara nije nova. Brojna istraživanja pokazuju da sisari, ptice, pa čak i insekti, uklanjanjem vegetacije koja lako gori mogu doprineti smanjenju rizika od izbijanja i širenja požara.

Jedan od poznatijih primera dolazi iz Sjedinjenih Američkih Država, gde je stado od 500 koza korišćeno za uklanjanje zapaljivog rastinja oko predsedničke biblioteke Ronalda Regana, čime je smanjen rizik od požara.

Priroda je izvršila fabrički reset: Černobilj je postao neočekivano utočište za divlje životinje

Potencijal postoji, ali odgovori tek slede

Iako prvi rezultati bude optimizam, naučnici upozoravaju da je prerano donositi konačne zaključke. Jedan od izazova predstavlja i činjenica da današnja populacija evropskih bizona potiče od veoma malog broja jedinki, zbog čega je očuvanje genetske raznovrsnosti jedan od prioriteta svih programa njihovog uzgoja i vraćanja u prirodu.

Istovremeno, istraživanje treba da pokaže može li prisustvo bizona uspešno da se uklopi sa drugim aktivnostima u šumama, poput šumarstva, lova ili sakupljanja gljiva.

Kako klimatske promene doprinose sve češćim i intenzivnijim požarima širom Evrope, stručnjaci smatraju da će buduća rešenja morati da kombinuju savremene metode upravljanja šumama sa prirodnim procesima. Evropski bizon možda neće biti jedino rešenje, ali bi mogao postati važan deo strategije za otpornije i zdravije šumske ekosisteme.

Foto: Unsplash/Syed Ahmad