U rumunskim Južnim Karpatima danas slobodno živi više od 250 evropskih bizona, a više od polovine njih rođeno je u divljini. Populacija u planinama Tarču tako je postala samoodrživa, pokazujući da se vrste koje su nekada gotovo nestale mogu uspešno vratiti u prirodu.
Povratak evropskog bizona počeo je 2012. godine, kada su organizacije Rewilding Europe i WWF Romania, zajedno sa lokalnom zajednicom Armeniș, započele pripreme za njegovo ponovno naseljavanje. Nakon procene uslova, u planinama je napravljeno ograđeno područje od 16 hektara u kojem su životinje mogle postepeno da se prilagode novom okruženju.
Prvi bizoni stigli su u Tarču 2014. godine i naredne dve godine proveli u ograđenom prostoru. Do 2016. godine bili su spremni za život u prirodi, pa su otvorene kapije i životinje su prvi put puštene da slobodno lutaju planinama.
Od samo 54 jedinke do hiljada bizona
Evropski bizon nekada je bio rasprostranjen širom kontinenta, ali su lov, poljoprivreda i seča šuma značajno smanjili njegovo stanište. Početkom 20. veka vrsta je opstajala samo u zatočeništvu.
Poslednji divlji bizoni na Kavkazu ubijeni su 1927. godine, dok je u tom trenutku u zoološkim vrtovima i privatnim parkovima preostalo svega 54 jedinke. Zahvaljujući dugogodišnjim programima uzgoja i zaštite, populacija je postepeno obnovljena. Danas širom Evrope živi više od 8.000 evropskih bizona.
Rumunija je postala jedno od važnih područja njihovog povratka u prirodu. Do 2023. godine tamošnja populacija dostigla je 152 jedinke, a te godine je uvedeno još osam bizona kako bi se dodatno obogatila genetska raznovrsnost populacije.
To je posebno važno za male populacije, jer raznovrsniji genski fond povećava njihove šanse za dugoročni opstanak i smanjuje rizik od problema povezanih sa srodstvom.
Bizoni menjaju čitav ekosistem
Povratak bizona nije važan samo zbog očuvanja jedne vrste. Evropski bizon je ključna vrsta u ekosistemu, što znači da njegovo prisustvo utiče na veliki broj drugih organizama i procese u prirodi.
Odrasli mužjak može da teži više od 840 kilograma. Dok se kreću kroz gustu vegetaciju, bizoni prave prolaze koje kasnije koriste i druge životinje. Njihova dlaka može završiti u ptičjim gnezdima, gde služi kao prirodna izolacija.
Bizoni svakog dana pojedu više od 30 kilograma biljaka, čime utiču na izgled i strukturu staništa. Istovremeno, mogu da šire seme više od 200 biljnih vrsta, doprinoseći njihovom rasprostranjivanju.
Njihova ispaša tako pomaže da se u pejzažu održava mozaik otvorenih livada i šumskih područja, koji pruža stanište različitim vrstama.
Povratak bizona donosi promene i ljudima
Obnova populacije ne završava se puštanjem životinja u prirodu. Istraživači kontinuirano prate kretanje bizona, način ishrane i razmnožavanje kako bi bolje razumeli njihovo ponašanje i unapredili buduće projekte ponovnog naseljavanja.
Istovremeno se radi na tome da lokalne zajednice imaju koristi od povratka ove vrste. Razvoj turizma zasnovanog na prirodi i vođenih obilazaka otvorio je nove mogućnosti za zaradu stanovništva koje živi u okolini staništa bizona.
Cilj je da se razvije model u kojem ljudi i velike divlje životinje mogu da dele isti prostor, uz odgovarajuće upravljanje i zaštitu prirode.
U okviru nove inicijative LIFE with Bison planirano je i formiranje prve „bizon-friendly“ zajednice u ovom delu Rumunije, kao i izrada prvog nacionalnog akcionog plana za upravljanje populacijom evropskog bizona.
Povratak ove vrste deo je šireg pristupa obnovi prirode u regionu. Paralelno sa zaštitom bizona, inicijativa Open Rivers bavi se mapiranjem prepreka koje sprečavaju slobodan tok reka, dok program Wildlife Comeback prati postojeće populacije divljih životinja i, tamo gde je potrebno, pomaže njihovom ponovnom naseljavanju.
Na taj način cilj nije samo spasavanje jedne vrste, već obnova čitavih ekosistema.
Priča iz Južnih Karpata pokazuje da se dugoročnim i naučno zasnovanim pristupom čak i vrste koje su bile na ivici nestanka mogu vratiti u prirodu. Danas bizoni ponovo slobodno lutaju rumunskim planinama, razmnožavaju se bez direktne pomoći ljudi i istovremeno menjaju pejzaž čiji su nekada bili sastavni deo.
Foto: Magnific/Jon Sailer
