Na današnji dan 1873. godine, američki farmer Džozef Gliden podneo je zahtev za patent za svoju verziju bodljikave žice. Jednostavan izum omogućio je jeftino ograđivanje ogromnih zemljišnih površina, promenio način na koji su farmeri obrađivali zemlju i pomogao da se završi era slobodnog kretanja stoke po američkim prerijama.
Američki Divlji zapad često zamišljamo kao prostranstvo bez granica, sa krdima goveda koja slobodno prelaze kilometre prerija i kaubojima koji ih vode prema železničkim stanicama. Međutim, jedan naizgled skroman izum počeo je da menja takvu sliku mnogo brže nego što se moglo očekivati.
Džozef Gliden, farmer iz mesta De Kalb u američkoj saveznoj državi Ilinois, 27. oktobra 1873. godine podneo je američkom Zavodu za patente zahtev za zaštitu svog dizajna bodljikave žice. Njegov izum nije bio prvi pokušaj pravljenja žice sa oštrim šiljcima, ali se pokazao toliko praktičnim i pogodnim za masovnu proizvodnju da je ubrzo postao jedan od najuticajnijih proizvoda u razvoju američkog Zapada.
Ponekad je, naime, dovoljno promeniti način na koji se ograđuje zemljište da bi se promenio čitav način života.
Ideja koja je rešila problem velikih prerija
Gliden nije došao do ideje ni iz čega. Na sajmu u okrugu De Kalb video je izloženi primerak bodljikave žice Henrija Rouza, koja je imala šiljke na jednoj žici. To ga je podstaklo da razvije sopstveno rešenje.
Njegov dizajn koristio je dve međusobno upletene žice koje su čvrsto držale kraće komade žice sa oštrim bodljama. Takva konstrukcija bila je izdržljiva, praktična za postavljanje i pogodna za proizvodnju u velikim količinama.
Zašto je to bilo toliko važno? Veliki delovi američkih prerija bili su gotovo bez drveća. Farmeri koji su želeli da ograde svoju zemlju morali su da nabavljaju drvene grede i ograde, često dopremane železnicom i zaprežnim kolima iz udaljenih šumskih područja. Takav poduhvat bio je skup i logistički zahtevan, naročito za ljude koji su pokušavali da započnu život na novom zemljištu.
Bodljikava žica ponudila je mnogo jednostavnije rešenje. Bila je lagana za transport, zahtevala je relativno malo materijala i mogla je da se postavi duž velikih površina. Farmeri su njome mogli da zaštite useve i imovinu od životinja, bez potrebe da ulažu ogromne sume u drvene ograde.
Do 1880. godine na američkom tržištu prodavalo se više od 80 miliona funti, odnosno oko 36 miliona kilograma, bodljikave žice Glidenovog tipa, prema istorijskom prikazu portala History.com. Za samo nekoliko godina, njegovo rešenje postalo je najpopularnija vrsta žice u zemlji.
Kraj Divljeg zapada bez ograda
Posledice su bile mnogo veće od praktičnijeg ograđivanja njiva.
Pre pojave jeftine bodljikave žice, stoka je mogla slobodno da se kreće preko velikih, neograđenih površina. Stočari su se oslanjali na otvorene pašnjake i na duge pohode kojima su goveda vodili do železničkih stanica, između ostalog u mestima Dodž Siti i Abilin, odakle su životinje transportovane na druga tržišta.
Kada su farmeri počeli da ograđuju zemljište, taj sistem je postao sve teži za održavanje. Velike površine nekada otvorenih prerija pretvarale su se u parcele sa jasno određenim granicama. Stočari su se suočili sa preprekama koje ranije nisu postojale, dok su farmeri dobili mogućnost da zaštite svoje useve i imovinu.
Tako je bodljikava žica doprinela brzom kraju ere slobodnog stočarenja na otvorenim prostranstvima. Promenila je odnose između farmera i stočara, način korišćenja zemljišta i ekonomsku organizaciju života na američkom Zapadu.
Ipak, ovaj proces nije bio samo priča o napretku. Ograđivanje zemlje menjalo je pristup vodi i pašnjacima, ograničavalo kretanje životinja i produbljivalo sukobe oko zemljišta. Širenje privatnih poseda bilo je deo mnogo šire transformacije američkog Zapada, koja je imala ozbiljne posledice i po starosedelačke narode čiji su životi i teritorije već bili pod pritiskom doseljavanja i širenja države.
Izum koji je promenio više od poljoprivrede
Uspeh Glidenove bodljikave žice pokazao je koliko jednostavna tehnološka inovacija može da promeni ekonomiju i svakodnevni život. Nije zahtevala složene mašine za upotrebu, nije zauzimala mnogo prostora, a omogućila je farmerima da reše problem koji je decenijama ograničavao širenje poljoprivrede na prostranim ravnicama.
Gliden nije izmislio samu ideju bodljikave žice, ali je unapredio konstrukciju i ponudio rešenje koje se moglo proizvoditi u velikim količinama. Upravo su praktičnost, niska cena i dostupnost bili ključni za njen uspeh.
Njegov izum danas se može posmatrati i kao primer toga kako tehnologija ne mora da bude velika ili komplikovana da bi imala dalekosežne posledice. Ponekad je promena u jednoj žici dovoljna da se promene granice na zemlji, pravila poslovanja i čitava epoha.
Foto: Magnific/pasindu88
