Toplotni talasi postaju sve topliji i jači kako se planeta zagreva, čineći, ono što lekari nazivaju „tihim ubicom“, još opasnijim. Koliko treba da budemo zabrinuti zbog vrućine – i kako možemo da se zaštitimo dok se klima menja?
Koliko ljudi umire od vrućine?
Procene govore da toplotni talasi svake godine odnose oko pola miliona života. Prosečan godišnji broj žrtava veći je nego broj poginulih u ratovima ili od terorizma, ali manji nego broj žrtava saobraćajnih nesreća ili zagađenja vazduha, prenosi Guardian.
Uprkos tome, vrućina se retko navodi kao uzrok smrti. To je zato što su ekstremne temperature uglavnom indirektne ubice. Većina žrtava vrućine umire prerano od bolesti – poput srčanih, plućnih i bubrežnih oboljenja – koje se pogoršavaju na visokim temperaturama.
Kako toplotni talasi utiču na zdravlje?
Visoke temperature opterećuju ljudski organizam. Kada su dani previše topli za normalno funkcionisanje, a noći nedovoljno hladne da bi telo moglo da se oporavi, srce i bubrezi rade prekovremeno kako bi telo ostalo rashlađeno.
Postoje i sekundarni zdravstveni efekti toplotnih talasa. Oni dovode do više nesreća, zagađenijeg vazduha, većih požara i češćih nestanaka struje – sve to dodatno opterećuje zdravstvene sisteme.
Zašto vlaga pojačava osećaj vrućine?
Znojenje je najbolji prirodni mehanizam tela za odbranu od vrućine, jer hladi organizam isparavanjem. Ali kada je vlažnost vazduha visoka, a vreme toplo i lepljivo, telo se teže rashlađuje jer znoj ostaje na koži. Ovaj efekat može povećati subjektivni osećaj temperature za nekoliko stepeni Celzijusa, dovoljno da napravi razliku između života i smrti.
Zašto su toplotni talasi sve intenzivniji?
Više od jednog veka zagađenja fosilnim gorivima ispunilo je atmosferu, zarobilo sunčevu toplotu i zagrejalo celu planetu. Prosečna globalna temperatura porasla je za oko 1,3°C u odnosu na predindustrijsko doba – a temperature na kopnu čak i više – što je podiglo osnovni nivo i učinilo ekstremne vremenske prilike češćim.
Postoje i dokazi da klimatske promene pogoršavaju toplotne talase slabeći mlaznu struju. Naučnici veruju da to povećava učestalost “kupola vrućine” – područja visokog pritiska i temperature koja ostaju zarobljena nad jednim regionom danima ili čak nedeljama.
Zar klimatske promene neće doneti manje smrti od hladnoće?
Hladno vreme trenutno ubija znatno više ljudi nego toplo, čak i u toplim regionima kao što su podsaharska Afrika i južna Azija. Ali kako temperature rastu, očekuje se da će broj umrlih od vrućine rasti znatno brže nego broj onih koji će biti spašeni zbog blažih zima. Kada su naučnici modelirali ovu pojavu u 854 evropska grada, otkrili su neto porast smrti povezanih s temperaturom u svim scenarijima emisija, čak i uzimajući u obzir prilagođavanje ljudi.
Kako možemo da se prilagodimo toplotnim talasima?
Smanjenje zagađenja fosilnim gorivima je najvažniji korak ka sprečavanju dodatnog pogoršanja toplotnih talasa, uz zaštitu šuma i močvara koje uklanjaju ugljen-dioksid iz atmosfere.
Urbanisti se takođe zalažu za redizajn gradova sa manje betona i automobila, a više parkova i vode. Time se smanjuje efekat urbanih toplotnih ostrva, koji čini gradove toplijim od okolnih ruralnih oblasti. Zgrade sa klima uređajima ili pasivnim sistemima hlađenja mogu smanjiti broj smrtnih slučajeva, kao i efikasni zdravstveni sistemi i brza upozorenja u hitnim slučajevima.
Kako da ostanem bezbedan za vreme toplotnog talasa?
Najjednostavniji savet je da se sklonite od vrućine: izbegavajte izlazak napolje tokom najtoplijeg dela dana i boravite u hladu kada je to moguće. Da biste rashladili dom, držite prozore zatvorenim tokom dana i otvorite ih noću, kada spoljašnja temperatura padne ispod unutrašnje. Prekrijte prozore zavesama ili roletnama kako biste sprečili prodor direktne sunčeve svetlosti.
Lekari takođe preporučuju redovno unošenje tečnosti, nošenje široke i lagane odeće, kao i brigu o ugroženim osobama u zajednici.
