U prostranstvima severnog Atlantika nalazi se jedinstvena oblast poznata kao Sargaško more, jedino more na Zemlji bez obale. Nova studija, objavljena u časopisu Frontiers in Marine Science, istražuje neobične karakteristike i vitalni ekološki značaj ove mirne, plutajuće zone kojom dominiraju morske alge. Iako ovo „bezobalno” more može delovati prazno, ono krije izuzetan svet morskog života i igra ključnu ulogu u Zemljinoj klimi.
Samo more, nigde obale
Sargaško more razlikuje se od svih drugih vodenih površina na planeti. Smešteno oko 950 kilometara istočno od Floride u severnom Atlantskom okeanu, ovo područje u potpunosti je okruženo snažnim okeanskim strujama, ali nema obale niti ostrva.
Mirna površina mora u kontrastu je sa snažnim, vrtložnim vodama severnoatlantskog suptropskog vrtloga, ogromnog sistema struja koje kruže površinskim vodama okeana. Unutar tog sistema, Sargaško more predstavlja mirnu oblast okruženu turbulencijom – okeansku anomaliju koja vekovima fascinira mornare i naučnike.
Mornari su se prvi put susreli sa Sargaškim morem mnogo pre ere satelita i moderne navigacije. Kristifor Kolumbo je tokom svog putovanja 1492. godine strahovao da će ostati „zarobljen” u toj oblasti, primećujući jezivu mirnoću vode. U to vreme mornari nisu razumeli da ispod mirne površine deluju snažne struje. Ta paradoksalna mirnoća, u kombinaciji sa bistrom vodom, jedna je od mnogih misterija koje Sargaško more čine toliko intrigantnim,prenosi N1 Sarajevo.
Prirodna plutajuća šuma
Jedna od najupečatljivijih karakteristika Sargaškog mora jeste obilje sargasuma, vrste morskih algi koje plutaju u velikim slojevima po površini vode. Za razliku od većine morskih algi, sargasum pluta zahvaljujući mehurićima ispunjenim gasom koji ga održavaju na površini. Ovi plutajući slojevi formiraju ogromno „stanište” za brojne morske vrste. Morske alge pružaju sklonište, hranu i zaštitu mnogim stvorenjima koja bi inače bila izložena predatorima na otvorenom okeanu.
Sargaške prostirke vrve od života. Škampi, mali rakovi i mlade ribe pronalaze utočište među plutajućom vegetacijom, dok veći grabljivci poput ajkula koriste ivice prostirki za lov. Ove prostirke podržavaju i veliki broj beskičmenjaka koji čitav život provode vezani za morske alge, što pokazuje koliko su morski ekosistemi međusobno povezani. Istraživači su identifikovali više od 100 vrsta beskičmenjaka koji žive u Sargaškom moru, što ga čini ključnim delom okeanske biološke raznovrsnosti.
Dom za jegulje
Među najvažnijim morskim vrstama povezanim sa Sargaškim morem nalaze se evropske i američke jegulje. Ove vrste započinju život kao providne larve ispod morskih algi. Kako rastu, prate okeanske struje – prema istoku ili zapadu, u zavisnosti od vrste – sve dok konačno ne dospeju u reke koje mogu sezati čak do Indijane. Nakon što provedu decenije u slatkoj vodi, jegulje se vraćaju u Sargaško more kako bi se mrestile i uginule, završavajući svoj neverovatni životni ciklus.
Sposobnost jegulja da prelaze ogromne udaljenosti i vrate se u isto područje Sargaškog mora, uprkos nedostatku očiglednih orijentira, ostaje jedna od velikih misterija životinjskog sveta. Naučnici i dalje pokušavaju da otkriju kako ove jegulje, ali i druge vrste, tako precizno navigiraju kroz beskrajni i jednolični okean. Njihov povratak u Sargaško more radi mresta svedoči o jedinstvenoj ekološkoj ulozi ovog „bezobalnog” mora.
Veliki uticaj na klimu
Sargaško more nije samo utočište za morski život – ono igra važnu ulogu u regulaciji Zemljine klime. Ova oblast predstavlja ključni deo globalnog sistema okeanske cirkulacije, posebno severnoatlantskog suptropskog vrtloga. Taj vrtlog pomaže transport toplih, slanih voda ka severu, dok se hladnije vode kreću ka jugu, stvarajući ravnotežu koja utiče na vremenske obrasce s obe strane Atlantika.
Pored toga, površinske vode Sargaškog mora deluju kao značajan ponor ugljenika. Fitoplankton u toj oblasti apsorbuje ugljen-dioksid, a kada ugine, njihove ljušture tonu na morsko dno i na taj način dugo zadržavaju ugljenik van atmosfere. Taj proces pomaže ublažavanju klimatskih promena smanjenjem količine ugljen-dioksida u atmosferi. Međutim, kako ističe studija objavljena u časopisu Frontiers in Marine Science, porast temperature u Sargaškom moru – za oko 1°C od osamdesetih godina prošlog veka – poremetio je ovu osetljivu ravnotežu. Toplije površinske vode otežavaju mešanje kiseonika i hranljivih materija, što bi moglo imati dugoročne posledice po ekološko zdravlje regiona i njegovu ulogu u globalnoj regulaciji klime.
Sargaško more je sve ugroženije ljudskim aktivnostima, posebno zagađenjem. Snažne struje koje okružuju more deluju poput ogromne zamke, skupljajući otpad iz čitavog severnog Atlantika. Plastični otpad, ribarske mreže i drugi oblici zagađenja nagomilavaju se u ovoj oblasti, ugrožavajući morski život. Jedna studija procenjuje da Sargaško more sadrži oko 200.000 komada otpada po kvadratnom kilometru.
Pored toga, buka brodova remeti morsko okruženje, prikrivajući zvuke kitova i drugih morskih sisara. Gubitak sargaških prostirki i zaplitanje životinja u napuštenu ribolovnu opremu predstavljaju dodatne rastuće probleme.
Kako bi odgovorila na ove pretnje, Komisija za Sargaško more, osnovana 2014. godine, zalaže se za uspostavljanje zaštićenih morskih područja i međunarodne sporazume za smanjenje plastičnog zagađenja i zaštitu migracionih ruta koje prolaze kroz ovaj region.
Foto: Magnific/irisskaya
