Sagorevanjem fosilnih goriva i ubrzavanjem klimatskih promena, ljudi su možda zaustavili početak novog ledenog doba, pokazuje novo istraživanje. Naučnici, međutim, upozoravaju da ovaj nalaz ne treba posmatrati kao razlog za slavlje, već kao još jedan pokazatelj koliko ljudske aktivnosti menjaju prirodne procese na Zemlji.

Ledeni pokrivač Barns (Barnes Ice Cap), na kanadskom ostrvu Bafin, pruža zanimljiv uvid u to kako su ljudske aktivnosti možda uticale na budućnost Zemljine klime. Prema novom istraživanju objavljenom u naučnom časopisu Science, ovaj ledeni pokrivač počeo je ponovo da raste pre oko 2.000 godina, što bi moglo da označi početak novog perioda glacijacije, odnosno ledenog doba.

Oko 1960. godine taj proces se naglo preokrenuo. Kako su temperature tokom leta rasle usled klimatskih promena izazvanih ljudskim aktivnostima, ledeni pokrivač počeo je da se smanjuje.

Pre oko 20.000 godina, ogromni ledeni pokrivač Lorentid (Laurentide) prostirao se od Arktičkog kruga sve do američke savezne države Ilinois, a na pojedinim mestima bio je debeo i do tri kilometra. Danas je od njega ostao samo ledeni pokrivač Barns, površine približno kao američka savezna država Delaver, na kanadskoj teritoriji Nunavut.

Naučnici su želeli da utvrde da li je ovaj ledeni pokrivač u prošlosti bio manji nego danas, a zatim ponovo počeo da se širi. Istraživanje je bilo zahtevno jer ponovno širenje leda često uništava geološke tragove prethodnih promena.

Ledeni pokrivač Barns ima jednu važnu karakteristiku: zaleđen je za stensku podlogu i ne klizi preko nje. Zbog toga su u njemu sačuvani ostaci biljaka koje je led prekrio tokom svog širenja.

Istraživači su prikupili ostatke davno uginule mahovine u blizini ivice ledenog pokrivača i analizirali ih kako bi utvrdili kada su poslednji put bile žive. Pored toga, proučavali su obližnje stene, koristeći analizu retkog radioaktivnog izotopa koji se nakuplja dok su stene izložene vazduhu. Na osnovu tih podataka rekonstruisali su promene veličine ledenog pokrivača tokom prethodnih milenijuma.

Rezultati su pokazali da je ledeni pokrivač dostigao najmanju površinu pre oko 3.000 godina, nakon čega je, približno 1.000 godina kasnije, počeo ponovo da raste kao odgovor na zahlađenje.

Autori istraživanja smatraju da je ovaj proces predstavljao početak novog ledenog doba, ali da je zaustavljen pre nego što je dostigao značajnije razmere.

„Sve je tek počinjalo, uslovi su bili normalni i novo ledeno doba je trebalo da počne, ali se to nije dogodilo. Ovo je veoma upečatljiv primer načina na koji smo poremetili prirodne sisteme“, rekao je Nikolas Jang, jedan od autora istraživanja i geohemičar na Lamont-Doherti opservatoriji Univerziteta Kolumbija.

Prema njegovim rečima, nije slučajnost što je smanjenje ledenog pokrivača počelo upravo u periodu kada su ljudi u atmosferu počeli da ispuštaju izuzetno velike količine gasova sa efektom staklene bašte. Zagađenje povezano sa klimatskim promenama, kako je naveo, praktično je nadjačalo druge prirodne mehanizme koji su doprinosili zahlađenju tog područja.

Meredit Keli, profesorka nauka o Zemlji na Dartmut koledžu, koja nije učestvovala u istraživanju, ocenila je da je studija primenila nove metode datiranja biljnih ostataka i pružila dobar prikaz širenja i povlačenja ledenog pokrivača. Smatra da bi poređenje sa glečerima u drugim delovima sveta, koji su u istom periodu takođe napredovali, moglo da pruži jasniju sliku o procesima koji su doveli do ovih promena.

S druge strane, fizičar Andrej Ganopolski sa Instituta za istraživanje klimatskih uticaja u Potsdamu ističe da su druga istraživanja, uključujući i njegova, pokazala da se sledeće ledeno doba ne bi očekivalo još oko 50.000 godina, čak ni bez globalnog zagrevanja.

Zbog toga smatra da rast ledenog pokrivača Barns nije dovoljan dokaz da je novi glacijalni ciklus već počeo, a zatim bio prekinut.

Autori studije zastupaju drugačije stanovište. Prema njihovom tumačenju, početak ledenog doba ne mora da podrazumeva formiranje ogromnih ledenih pokrivača, već se može prepoznati već kroz prve faze njihovog ponovnog širenja.

Šta ovo istraživanje govori o budućnosti klime?

Nalazi istraživanja ponovo su otvorili i pitanje naučnih rasprava iz sedamdesetih godina prošlog veka, kada su pojedini naučnici upozoravali da bi Zemlja mogla da ulazi u novo ledeno doba. Tu mogućnost tada su prenosili i mediji, među kojima je bio i časopis Newsweek, koji je objavio tekst pod naslovom „The Cooling World“ i upozoravao na potencijalnu krizu u proizvodnji hrane usled zahlađenja.

Ovaj period danas se često pominje u raspravama klimatskih skeptika kao primer navodnih pogrešnih naučnih prognoza. Nikolas Jang smatra da novo istraživanje pruža drugačiji pogled na te tvrdnje: moguće je da je proces novog zahlađenja zaista počeo, ali da je kasnije zaustavljen usled ljudskog uticaja na klimu.

Takvi klimatski ciklusi odvijaju se tokom veoma dugih vremenskih perioda. Čak i da je ledeni pokrivač nastavio da raste, bile bi potrebne hiljade godina da dostigne veličinu koja bi značajnije uticala na svakodnevni život ljudi.

Mnogo važnija poruka istraživanja jeste koliko su ljudske aktivnosti sposobne da promene prirodne klimatske procese. Prema Jangovoj proceni, emisije gasova sa efektom staklene bašte nisu samo zaustavile mogući početak novog ledenog doba, već su verovatno odložile mogućnost bilo kog narednog glacijalnog perioda za veoma dugo vreme.

Foto: Unsplash/Dave Meckler/NASA Earth Observatory/Lauren Dauphin