Ultra-prerađena hrana može da utiče na više od prehrambenih navika dece. Novo istraživanje ukazuje na to da deca koja češće konzumiraju ovakve namirnice imaju izraženiju moždanu reakciju na slike privlačne hrane, poput keksa i pomfrita. Takva aktivnost povezana je i sa većim porastom telesne masnoće tokom naredne godine.
Studija objavljena u naučnom časopisu JAMA Network Open bavila se odnosom između ishrane, moždane aktivnosti i promena u telesnom sastavu dece. Iako rezultati ne dokazuju da ultra-prerađena hrana trajno menja mozak, otvaraju pitanje kako prehrambene navike mogu biti povezane sa razvojem sistema za nagrađivanje i motivaciju.
Šta se događa u mozgu kada deca gledaju slike hrane?
Istraživanje su sproveli naučnici sa Medicinskog fakulteta Keck Univerziteta Južne Kalifornije, a u njemu je učestvovalo 46 dece uzrasta od sedam do deset godina. Svi učesnici su na početku istraživanja imali zdravu telesnu težinu.
Naučnici su pomoću magnetne rezonance pratili moždane reakcije dece dok su gledala fotografije različitih namirnica, uključujući hranu koja se često smatra posebno primamljivom. Pored toga, analizirali su njihove prehrambene navike i pratili pokazatelje telesnog sastava, među kojima su indeks telesne mase, procenat masnog tkiva i obim struka.
Rezultati su pokazali da deca koja su unosila više ultra-prerađene hrane imaju izraženiju aktivnost u dorzalnom strijatumu, delu mozga koji učestvuje u sistemu nagrađivanja, motivaciji i učenju povezanom sa nagradom.
Godinu dana kasnije, ponovljena merenja pokazala su da su deca sa snažnijim reakcijama u ovoj moždanoj regiji imala veći porast indeksa telesne mase i procenta masnog tkiva.
Istraživači su primetili i da se povezanost između unosa ultra-prerađene hrane i povećanja telesne masnoće smanjivala kada su u analizu uključili moždane reakcije na slike hrane. To ukazuje na mogućnost da način na koji mozak reaguje na hranu predstavlja jedan od faktora koji povezuju prehrambene navike i promene u telesnom sastavu.
Zašto je detinjstvo važno za razvoj prehrambenih navika?
Kejtlin Pejdž, glavna autorka studije i profesorka na Medicinskom fakultetu Keck, istakla je da je detinjstvo posebno značajan period jer se mozak još razvija, dok se istovremeno formiraju navike i sklonosti prema određenim namirnicama.
Zbog toga je važno posmatrati ne samo šta deca jedu već i okruženje u kojem se prehranjuju, kao i način na koji se razvija njihov odnos prema hrani.
Istraživanje ne znači da će svako dete koje konzumira ultra-prerađene namirnice imati problem sa telesnom težinom. Reč je o uočenoj povezanosti, a ne dokazu da jedna vrsta hrane direktno izaziva određene promene u mozgu ili gojenje.
Nisu sve ultra-prerađene namirnice iste
Nutricionisti upozoravaju da nije korisno sve namirnice iz ove kategorije posmatrati kao jednako štetne. Penelopi Henderson, nutricionistkinja specijalizovana za ishranu dece, smatra da roditelji ne bi trebalo da razvijaju strah od određene hrane, već da se usmere na raznovrsnu ishranu od najranijeg uzrasta.
Pojedine namirnice koje se svrstavaju u ultra-prerađenu hranu, poput određenih vrsta hleba i obogaćenih žitarica, mogu imati drugačiji nutritivni sastav od proizvoda sa visokim sadržajem šećera, soli i zasićenih masti.
Zato je, prema njenom mišljenju, važnije obratiti pažnju na učestalost konzumiranja i količine, nego uvoditi stroge zabrane.
Kako graditi zdrav odnos prema hrani?
Potpuno izbacivanje ultra-prerađene hrane iz porodične ishrane nije uvek jednostavno. Ovakvi proizvodi često su pristupačni, praktični i lako dostupni, zbog čega nutricionisti preporučuju postepeno uspostavljanje uravnoteženih navika.
Redovni obroci, unapred planirane užine i primerene porcije mogu pomoći u stvaranju stabilne rutine. Takođe, važno je poštovati signale gladi i sitosti koje dete pokazuje.
Henderson savetuje roditeljima da hranu ne dele na „dobru“ i „lošu“, niti da desert koriste kao nagradu za konzumiranje povrća. Takav pristup može da stvori dodatni pritisak i učini slatkiše još poželjnijim.
Umesto razgovora o kalorijama, telesnoj težini i osećaju krivice, fokus bi trebalo da bude na raznovrsnosti, redovnim obrocima i pozitivnom odnosu prema hrani.
Istraživači naglašavaju da su potrebna dodatna ispitivanja kako bi se bolje razumeli dugoročni efekti prehrambenih navika na mozak u razvoju. Za sada, rezultati ukazuju na važnost ranog formiranja zdravih navika, ali ne daju razlog za zabrinutost zbog svakog pojedinačnog obroka.
Foto: Unsplash/Fellipe Ditadi
